آموزش زبان و ادب فارسی
جهت دانش آموزان و دانشجویان رشته ی زبان و ادبیات فارسی 
لینک دوستان
جواب سوالات شما عزیزان :از این پس به سؤالات شما دوستان عزیز در همین صفحه پاسخ داده خواهد شد لطفا سؤالات را کامل و روشن در قسمت نظرات قرار دهید در کمترین زمان ممکن پاسخ لازم را خواهم داد .
سؤال1.عبارت«افتخارایران به داشتن جوانانی باکفایتی است.»فاقد کدام قاعده زبانی است؟چرا؟

لطفا جواب بدید، خیلی اعصابم رو خورد کرده... ممنون. سوال از :( میلاد )

پاسخ: این عبارت فاقد قواعد نحوی زبان است . زیرا ازنظر دستور زبان فارسی  جوانانی با کفایتی مناسب نیست و باید اینگونه باشد " افتخار ایران به داشتن جوانانی با کفایت است " در چنین عبارت هایی  باید (( ی )) را به موصوف بیفزائیم و یا به صفت . و گاهی به ندرت نیز می شود هر دو (( ی )) را بپذیرند . مانند : " عکس رنگی مناسبی " اما در عبارت بالا اینگونه نیست و جمله را نمی توان با این شکل در زبان معمول بکار برد . ((...جوانانی با کفایتی ...))

*****************

سؤال2. ویژگی اسم " شعرا " چیست ؟ سؤال از ( عسل ) :

پاسخ :  واژه ی " شعرا " جمع مکسّر عربی و مفرد آن شاعر است .
*******************
سؤال3. چرا با وجود داشتن واجگاه مشترک دو واج «ب » و « پ» ، می توانیم واژه ی «بپرد»

را به کار ببریم ؟ ( سؤال از همایون )

پاسخ : زیرا دو واج «ب » و « پ » در واژه ی « بپرد » با فاصله در کنار هم قرار گرفته اند و مصوت کوتاه (اِ ) بعد از واج ( ب ) این فاصله را ایجاد کرده است . زمانی نمی توانیم چنین واج هایی را در کنار هم قرار بدهیم که بدون فاصله در کنار هم قرار بگیرند .

************************

جواب سؤالات دوستی عزیز به نام جهانگیر :

سلام ببخشید سوالام خیلی واجبه اگه جوابمو بدید خییییلی ممنون میشم.اگه برام میل هم کنید واقعااا ممنونم...

1)فاعل مصراع دوم بیت زیر چیست؟
شمع را باید ازین خانه برون بردن و کشتن.....تا به همسایه نگوید که تو در خانه مایی 1)شمع 2)همسایه 3)شاعر 4)تو

پاسخ :  در این سؤال : شمع فاعل است.

2)کدام کلمه درساخت دستوری با بقیه متفاوت است؟
1)رایگان 2)شایگان 3)همگان 4)مهرگان

پاسخ : در این سؤال گزینه ی 2 با بقیه فرق می کند زیرا" شایگان " ریشه ی فعلی دارد اما بقیه ی گزینه ها  از اسم + ان نسبت ساخته شده اند . و از مصدر شایستن ساخته شده که بن مضارع آن " شای " می باشد .


3)کدام کلمه مشتق نیست؟
1)ارده 2)زرده 3)نرده 4)پرده

پاسخ : جواب گزینه ی 4 . یعنی : پرده درست است .


4)ابوسعید ابوالخیر عارف و شاعر چه قرنیست؟
1)قرن چهار 2)قرن پنج 3)قرن شش 4)قرن هفت

پاسخ : ابو سعید ابوالخیر در سال 357 هجری متولد و در سال 440 نیز وفات یافته اند . ایشان عارف و شاعر اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم می باشند .
5)در عبارت((علما را تماشا میکردم که میخواستند حرفشان را به کرسی بنشانند)) معنی (به) چیست؟
1)سوگند 2)به 3)با 4)برای

پاسخ : " به " در اینجا حرف است . و معنای جواب گزینه ی 2  می باشد اما به نظر می رسد که در اینجا باید بجای  " به " در گزینه ها " بر " را بکار می برد زیرا " به " معنای " بر " می دهد که زیاد هم تفاوت معنایی ندارند .

******************************

دوستی به نام " حسین بیگی در مورد جواب یکی از خود آزمایی های زبان فارسی 1 نظری داشتند که از توجه ایشان بی نهایت سپاسگزارم و باید بگویم که حق با این دوست عزیز است جواب اصلاح شد . سپاس از توجه شما بزرگوار .
 
در جمله ی " زبان فارسی را اسلام به هند برد . "
جواب خودازمایی درس چهارم ص 20-21 چهار جزیی صحیح است اسلام نهاد -زبان فارسی مفعول - به هند متمم فعل چون برد به معنای گسترش نه حمل کردن -علی ماشین را برد .3جزیی است ولی در جمله فوق برد تغییر معنا دارد

******************************

دوستی به نام مریم :

معنای قدیم و جدید چند کلمه را خواسته اند که به شرح زیر به ایشان پاسخ می دهم :
پاسخ : " خسته ، شوخ ، افسوس ، سوگند و صحبت " که در قدیم به ترتیب به معنای " مجروح ، چرک ، ریشخند ، آب گوگرد دار و همنشین " بوده   وامروزه به معنای " درمانده ، بذله گو ، دریغ وحسرت ، قسم و گفتگو " معمول است .

*****************************************

دوستی با نام ملیسا این سوال را مطرح کرده اند :
سلام و خسته نباشید من امسال کنکوری هستم و با سعدی مشکل دارم رشته خودم هم تجربیه اما سعدی در قرن هفت زندگی میکرده اما صفحه اول ادبیات 3 نوشته ما با گلستان سعدی هشت قرن که آشنا شدیم با توجه به این که آلان قرن 21 این 6-7 قرن این وسط گلستان کجا بوده باتشکر.  وب سایت   ایمیل

پاسخ :

دختر خوب درست است ما در قرن 21 زندگی می کنیم اما قرن 21 میلادی ولی سعدی در قرن 7 هجری بوده و حالا در نیمه های قرن 15 هجری هستیم . پس اختلاف زمانی ما با سعدی تقریبا 800 سال است .


موضوعات مرتبط: پاسخ به سوالات و کمامنت های شما عزیزان
[ شنبه بیست و پنجم آبان ۱۳۹۲ ] [ 1:3 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]

                     

درس اول
ما هم‌چنان ... / افلاك
لغت
1- در جمله‌ي «طاعتش موجب قربت است.» قربت؛ يعني ... نزديكي
2- «تضرّع» ؛ يعني ... : التماس كردن،‌زاري كردن
3- «رواق» ؛ يعني ... : پيشگاه خانه
4- «اجابت» با چه واژه‌اي هم‌معني است؟ پذيرفتن، قبول كردن
املا
5- كدام تركيب‌ها غلط املايي دارند؟ «شهد فايق، نخل باسغ، دست عنابت» باسق، انابت
6- عبارت «واصفان هليه‌ي جمالش به تحيّر منصوب» چند غلط املايي دارد؟ دو (حليه، منسوب)
تاريخ ادبيات
7- «نثر آهنگين» معادل است با ... نثر مسجع
8- ديباچه‌ي گلستان از بهترين نمونه‌هاي ... در ادب فارسي است. تحميديه
9- نثرهاي قديم فارسي به چند دسته تقسيم مي‌شوند؟ سه دسته (نثر ساده، نثر مسجع و فني، نثر مصنوع و متكلف)
10- «جمال‌الدين عبدالرزّاق» شاعر كدام‌قرن است؟ اواخرقرن‌ششم
آرايه‌هاي ادبي11- در عبارت «فرّاش باد صبا را گفته تا فرش زمرّدين بگسترد.» تركيب مشخص شده چه آرايه‌اي است؟ استعاره
12- مصراع«ابر و باد ومه وخورشيد وفلك»چه‌آرايه‌اي‌دارد؟مراعات‌نظير
13- «دايه‌ي ابر بهاري» چه آرايه‌اي است؟ تشبيه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
14- «سر به جيب مراقبت فرو بردن» ؛ يعني ... : قلب خود را از هرچه غير خدا حفظ كردن
15- «مكاشفت» در اصطلاح عرفاني چيست؟ پي‌بردن به حقايق
16- در مصراع «ايزد كه رقيب جان خرد كرد» رقيب كدام معنا را دارد؟ نگهبان
17- منظور از مصراع «نام تو رقيب نام خود كرد» چيست؟ منظور آمدن نام پيامبر بعد از نام خدا در برخي از آيات است.
18- منظور شاعر از (بي‌نشان) در مصراع «بي‌دل از بي‌نشان چه گويد باز؟» كيست؟ خداوند


درس دوم
رزم رستم و اسفنديار
لغت
1- «پوششي كه جنگاوران قديم به هنگام جنگ مي‌پوشيدند.» مترادف با چه واژه‌اي است؟ برگستوان
2- «باد افره» ؛ يعني ... : مجازات
3- در مصراع «خرد را مكن با دل اندر مغاك» مغاك كدام معني را دارد؟ جاي فرو رفته، گودال
4- «مسالمت» ؛ يعني ... : خوش‌رفتاري
تاريخ ادبيات
5- «حماسه» چند زمينه‌ي اصلي دارد؟ چهار زمينه
6- وجود «ديو سپيد و اسفنديار رويين‌تن» بيانگر كدام زمينه‌ي حماسه است؟ خرق عادت
آرايه‌هاي ادبي
7- مصراع «خم‌آورد بالاي سرو سهي» چه آرايه‌اي دارد؟ استعاره
8- بيت «ز سمّ ستوران در آن پهن دشت / زمين شش شد و آسمان گشت هشت» چه آرايه دارند؟‌ اغراق
9- واژه‌هاي قافيه در بيت «به‌سان پلنگي كه بر پشت گور / نشيند برانگيزد از گور شور» چه آرايه‌اي دارند؟ جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
10- «برآن باره‌ي پيل پيكر نشست» ؛ يعني ... : سوار بر اسب بزرگ خود شد.
11- «بر آراي كار» كدام معني را دارد؟ آماده باش
12- معني «مگير» در مصراع «به باد افره اين گناهم مگير» چيست؟ بازخواست مكن
13- «خرد را مكن با دل اندر مغاك» ؛ يعني ... : برخلاف عقل و احساس خود عمل مكن.
14- مصراع «پي پوزش و نام و ننگ آمدم» كدام معني را دارد؟ براي حفظ آبرو آمده‌ام.
15- «زخم سران» ؛ يعني ... : ضربت جنگاوران
16- بيت «من امروز ني بهر جنگ آمدم / پي پوزش و نام و ننگ آمدم» بيانگر چيست؟ صلح‌جويي
17- «...درجنگ از پاي درآمدند.» ؛‌ يعني ... : در جنگ كشته شدند.


درس سوم
كمال‌الملك
لغت
1- «مطاع» ؛‌ يعني ... : اطاعت شده
2- «صيانت» به چه معني است؟ نگهداري
3- «شمايل» ؛‌ يعني ... : چهره و صورت
4- «رعشه» كدام معني را دارد؟ لرزش، لرزه
املاء
5- كدام تركيب‌ها املاي نادرست دارند؟ «حسب‌الامر،‌حرف محمل، تجويز اطبّا» : حرف مهمل
تاريخ ادبيات
6- نام اصلي «كمال‌الملك» چيست؟ محمد غفاري
7- «هزاردستان» اثر كيست؟ علي حاتمي
8- «تالار آيينه» از كيست؟ كمال‌الملك
آرايه‌هاي ادبي
9- «يله‌قربان شيرين» چه آرايه‌اي دارد؟ حس‌آميزي
10- «سرچهار تا شاه رو خوردي» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
11- «هفت‌خط بودن» كنايه است از ... : نهايت‌نيرنگ‌بازي
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
12- «شما كه پرده از صورت شاه شهيد ساخته‌ايد ...» منظور از «شاه شهيد» كيست؟‌ ناصرالدين‌شاه
13- «از رونق و اعتبار افتاده» هم‌معني با چه واژه‌اي است؟ دِمُده
14- «رب‌ّالنوع وجاهت» به چه معني است؟ الهه‌ي زيبايي
15- واژه‌ي «نظميّه» معادل چه واژه‌ي امروزي است؟ نيروي انتظامي
16- «خودرا در آن متّهم گردانيد» ؛ يعني ... : به شك و ترديد افتاد.
17- «صنايع مستظرفه» ؛ معادل است با : هنرهاي ظريف
18- «ملوك مددكار ملك‌الموت باشند». به چه معني است؟ پادشاهان ستمگر باشند.
19- «خوابي برايش ديدم.» ‌؛ يعني ... : ‌برايش نقشه‌اي كشيدم.
20- «طايفه‌ي طرّاران» چه معني مي‌دهد؟‌گروه دزدان


درس چهارم
عناصر داستان / گاو
لغت
1- «چمباتمه زده» ؛‌ يعني ... : چهار زانو نشسته
2- «نفله‌شدن» به چه معني است؟ نابود شدن
3- «نشخوار كردن» ؛ يعني ... : جويدن
4- «چوبي بلند كه اسب‌ها را به دو طرف آن بندند.» معادل كدام واژه است؟ يوغ
تاريخ ادبيات
5- داستان«گاو»ازكدام‌كتاب«ساعدي»گرفته شده‌است؟ عزاداران بَيَل
6- كارگردان فيلم «گاو» كيست؟ داريوش مهرجويي
7- نويسنده‌ي رُمان «كليدر» كيست؟ محمود دولت‌آبادي
8- «دون كيشوت» اثر كدام نويسنده است؟ سروانتس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- عبارت «اومده كنار استخر، داره خودشو مي‌زنه و گريه مي‌كنه.» چه نوع نثري است؟ نثر شكسته
10- «آفتاب تازه زده بود.» ؛ يعني ... : آفتاب تازه طلوع كرده بود.
11- «شنيدن بو» چه آرايه‌اي است؟ حس‌آميزي
12- «دماغت چاقه» كنايه است از اين كه ... : حالت خوب است.
13- «شلنگ انداختن» ؛ يعني ... : تند دويدن
14- «كدخدا با تحكّم گفت ...» كدام معني را دارد؟ كدخدا با تندي و درشتي گفت.
15- «همه چي رو به راس» ؛ يعني ... : همه چيز آماده است.
16- مهم‌ترين عناصر داستان چند دسته‌اند؟ پنج دسته
17- هسته يا طرح داستان به حوادث داستان ... مي‌بخشد. وحدت هنري


درس پنجم
گل دسته‌ها و فلك
لغت
1- «كراهت» ؛ يعني ... : زشت و ناپسند
2- «متولّي» به چه معناست؟ سرپرست
3- «پاپي‌شدن» كدام معني را دارد؟ پي‌گير بودن
4- «سُقلمه» ؛ يعني ... : ضربه با گوشه‌ي مشت
تاريخ ادبيات
5- «مدير مدرسه» اثر كيست؟ جلال آل احمد
6- داستان «گل دسته‌ها و فلك» از كدام كتاب «جلال آل احمد» گرفته شده است؟ پنج داستان
7- آثار«جلال‌آل‌احمد»به‌چند دسته‌ي‌كلي تقسيم‌مي‌شود؟ چهار دسته
آرايه‌هاي ادبي
8- جمله‌ي «باز رفتيم تو نخ گل‌دسته‌ها» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
9- در جمله‌ي «گنبد عين تخم‌مرغ خيلي گنده‌اي بود.» مشبه به كدام پاسخ است؟ تخم مرغ
10- «خيلي دل داشت.» كنايه است از ... : جرئت داشت.
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- «چنگ به دل زدن» ؛ يعني ... : جذّاب بودن
12- «گُله به گُله» كدام معني را دارد؟ اين جا و آن‌جا
13- «به صرافت افتادم» ؛ قصد كردم
14- عبارت «زورخونه چه دخلي داره به اين گل‌دسته‌ها» دخل داشتن ؛ يعني ... : ربط داشتن
15- «با قفلش كند و كو كرديم» به چه معني است؟ با قفلش رو رفتيم
16- «محل نگذاشتن» ؛ يعني ... : توجه نكردن
17- «عموي من زورخانه كار بود» زورخانه چه محلي است؟ محل ورزش باستاني
18- آيا «گل‌دسته‌ها و فلك» داستاني نمادين است؟ بلي، تمايل انسان به آزادي را بيان مي‌كند.


درس ششم
قاضي بست
لغت
1- «برنشستن» ؛ يعني ... : سوار شدن
2- «نماز پيشين» به چه معناست؟ نماز ظهر
3- «ضيعت» ؛ يعني ... : زمين زراعتي
4- معني «توقيع» چيست؟ امضا
املاء
5- عبارت «بانگ و حزاحز و قريو خواست. امير برخواست.» چند غلط املايي دارد؟ چهار غلط (هزاهز، غريو، خاست، برخواست)
تاريخ ادبيات
6- موضوع اصلي كتاب «تاريخ بيهقي» چيست؟ تاريخ سلطنت مسعود غزنوي
7- نام ديگر «تاريخ بيهقي» چيست؟ تاريخ مسعودي
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
8- «آب نيرو كرده بود.» به چه معناست؟ فشار آب زياد شده بود.
9- جمله‌ي «وهنر آن بود ...» ؛ يعني ... : بخت يار بود.
10- «امير مثال داد.» ؛ يعني ... : اميرفرمان داد.
11- «حلال‌بي‌شبهت باشد.» به‌چه معني است؟ بدون شك حلال است.
12- مفهوم عبارت «پيغامي است سوي بونصر در بابي.» چيست؟ براي بونصر درباره‌ي موضوعي، پيغامي است.
13- «دبير كافي» ؛ يعني ... : دبير لايق
14- «درعهده‌ي اين‌نشوم» ؛ يعني... : مسئوليت اين كار را نمي پذيرم.
15- «اوخداوند ولايت‌است»به‌چه‌معني است؟ او صاحب مملكت است.
16- «حُطام دنيا» كنايه است از ... : مال دنيا
17- عبارت «ورز و وبال اين چه به كار آيد؟ كدام معني را دارد؟ گناه و عذاب اين (كار) چه فايده‌اي دارد.


درس هفتم
بيهقي و هنر نويسندگي او
لغت
1- «زعارت» ؛ يعني ... : تندخويي
2- «فتنه‌انگيزي» با چه واژه‌اي مترادف است؟ تضريب
3- در عبارت «موي سر ماليده، زير دستار پوشيده كرده» ماليده به چه معني است؟ مرتب
4- به بيان مقصود در كوتاه‌ترين لفظ و كم‌ترين عبارت، چه مي‌گويند؟ ايجاز
املاء
5- عبارت «بيهقي معلومات و محفوظات فراوان و ذوقي روشن در نويسنده‌گي داشت.» كدام واژه نادرست نوشته شده است؟ نويسندگي
6- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «عنان قلم، مهاورات اشخاص، ‌هبري رنگ» : دو (محاورات ،‌حبري)
تاريخ ادبيات
7- «نثر تاريخ بيهقي» چه نوع نثري است؟ نثر مرسل
8- تاريخ بيهقي در عين حقيقت پژوهي، به چه صورت نوشته شده است؟ رماني گيرا و دل‌چسب
درك مطلب
9- «برخويشتن مي‌ژكيد.» كدام معني را دارد؟ غرولند مي‌كرد.
10- «سخن تمام راندن.» ؛ يعني ... : حق مطلب را ادا كردن
11- مفهوم جمله‌ي «نيك از جاي شدن» چيست؟ از كوره در رفتن.
12- مفرد كلمه‌ي «سجايا» كدام واژه است؟ سجيه
13- «خّلق‌گونه» ؛ يعني ... : كهنه
14- عبارت «اين بوسهل مردي امام‌زاده و محتشم بود.» به چه معني است؟ بوسهل مردي بزرگ‌زاده و داراي شكوه و جلال بود.
15- «گزاف‌گو» ؛ يعني ... : بيهوده‌گو
16- «جبّه‌اي داشت حبري رنگ» ؛ يعني ... : جامه‌اي داشت كبود رنگ
17- «امير از آن جهان آمده،» ؛ يعني ... : امير از مرگ نجات يافته
18- «جامه بگردانيد» ؛ يعني ... : لباس عوض كرد.


درس هشتم
داستان داستان‌ها / وقت صحر
لغت
1- «تحجّر» در اصطلاح ... : شكل گرفتن انديشه در ذهن است كه تغيير آن ممكن نباشد.
2- «سطوت» ؛ يعني ... : حشمت، مهابت
3- «استيصال» كدام معني را دارد؟ ناچاري
4- «پيركانا» به چه معني است؟ پيراحمق
املاء
5- كدام تركيب املاي نادرست دارد؟ «تجلّي صفات، فراق ملك، حبّ ذات» فراغ كلمات
تاريخ ادبيات
6- كتاب«داستان‌داستان‌ها»اثركيست؟دكترمحمدعلي اسلامي ندوشن
7- «نوعي نوشته يا نمايش نامه با موضوعي غم‌انگيز» چه نام دارد؟ تراژدي
آرايه‌هاي ادبي
8- «بوته‌ي آزمايش» به كنايه ؛ يعني ... : محك زدن و آزمودن
9- مصراع«كفي‌راد دارد،دلي پر ز داد» چه آرايه‌اي دارد؟جناس/مجاز
10- عبارت«زردشت اورا كمربسته كرده‌است.» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه

درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- در كتاب «داستان داستان‌ها» نبرد رستم و اسفنديار چه نام گرفته‌است؟ نبرد بر سر آزادي و اسارت
12- اسفنديار نماينده‌ي كدام قشر از اقشار جامعه است؟ دين و دولت
13- «اسفنديار فرتوتي رستم را تحقير مي‌كند» ؛ يعني ... : اسفنديار پيري رستم را تحقير مي‌كند.
14- «تعبيه‌ي زال» كدام معني را مي‌رساند؟ نيرنگ زال
15- چرا رستم غلبه بر اسفنديار را مشكل مي‌داند؟ چون اسفنديار رويين تن است.
16- منظور از «هفت‌خان» چيست؟ هفت مرحله‌ي دشوار در زندگي و جنگ‌هاي رستم
17- «تو اندر زمانه رسيد نوري« ؛ يعني ... : تازه به دوران رسيده‌اي
18- «كي راد دارد دلي پر ز داد» كدام معني را دارد؟ بخشنده و دادگر است.


درس نهم
خون خورشيد / بانگ جرس
لغت
1- «اشاعه» به كدام معني است؟ پراكنده ساختن
2- «شمشير آخته» ؛ يعني ... : شمشير بيرون كشيده شده
3- «جرس» به چه معني است؟ زنگ
4- «تانّي» ؛ يعني ... : آهستگي
تاريخ ادبيات
5- كتاب «برزيگران دشت خون» اثر كيست؟ پرويز خرسند
6- مجموعه شعر«سرود سپيده» اثر كيست؟ حميد سبزواري
املاء
7- كدام تركيب غلط نوشته شده است؟ «نگاه‌هاي تأثّرآميز، صحابه‌ي بلندپايه، رشته‌اي نامرعي»
آرايه‌هاي ادبي
8- عبارت «پيكار داد بود و بيداد و مبارزه‌ي حق بود و باطل» چه آرايه‌اي را دارد؟ تضاد
9- در عبارت «... چون اختري تابناك و پرفروغ از تاريكي‌هاي گريخت.» كدام ركن تشبيه حذف شده است؟ مشبه
10- مصراع«دل‌برعبور از سرخار وخاره‌بنديم.»چه‌آرايه‌اي‌دارد؟جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- «پا در ركاب‌داشتن»به‌چه‌معني‌است؟آماده‌ي هجوم و حمله شدن
12- «وادي اَيمن» كدام سرزمين است؟ فلسطين
13- «كليم‌ا...» لقب كدام پيامبر است؟ موسي
14- در مصراع «مقصد ديار قدس همپاي جلودار» منظور از «جلودار» كيست؟ امام‌خميني
15- مفرد واژه‌ي «صحابه» چيست؟ صاحب
16- «صديق» ؛ يعني ... : كسي كه بسيار راست مي‌گويد.
17- «بانگ‌رحيل» به‌چه‌معني است؟ فراخوان براي رفتن به كوچ كردن
18- منظور از كلمات مشخص شده چيست؟ «وادي پر از فرعونيان و قبطيان است.» اسرائيليان


درس دهم
تپه‌ي برهاني / باغ نگاه
لغت
1- «محمل» ؛ يعني ... : كجاوه
2- «نسق» به چه معني است؟ نظم و ترتيب
3- «اهل مروّت» ؛ يعني ... : جوان مردان
4- «وداع» به چه معني است؟ خداحافظي و بدرود

املاء
5- كدام‌تركيب‌غلط‌املايي‌دارد؟ «ناحيه‌ي شقيقه، صداي اضطراب‌آور، حرب احد» اضطراب‌آور
تاريخ ادبيات
6- كتاب «روضه‌ي خلد» اثر كيست و در چه قرني نوشته شده است؟ مجدخوافي، قرن هشتم
آرايه‌هاي ادبي
7- كدام تركيب تشبيه نيست؟ «شراب فرقت، باغ نگاه، موج فروخفته» : موج فروخفته
8- در مصراع «صبح، دو مرغ رها / بي‌صدا، صحن دو چشمان تو را ترك كرد.» دو مرغ رها چه آرايه‌اي دارد؟ استعاره
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- «به‌آخر خط رسيده‌ايم» ؛ يعني ... : مرگ‌ونابودي ما حتمي‌است.
10- «هوا گرگ‌و ميش بود.» به چه معني است؟ صبح بسيار زود بود.
11- منظور از «لب ديوار دل» چيست؟ چشم
12- «پاتك» ؛‌ يعني ... : ضد حمله
13- «يك در حرب اُحد بود» ؛ يعني ... : شخصي در جنگ اُحد شركت كرده بود.
14- «آب برداشتم و گرد تشنگان مي‌گشت.» در كدام واژه «حذف» صورت گرفته است؟ مي‌گشت (مي‌گشتم)
15- «تناول كردن» به چه معني است؟ خوردن
16- «انهدام نيرو» چه معنايي دارد؟ نابودكردن نيروي دشمن
17- «دوران‌هشت‌ساله‌ي‌دفاع‌مقدس»اشاره‌به‌چيست؟جنگ‌ايران وعراق


درس يازدهم
ترانه‌ي من
لغت
1- «كژخيم» ؛ يعني ... : بدرفتار، كژرفتار
2- «رايزنان» به چه معني است؟ مشاوران
3- «كسي كه پيشاپيش قافله با زوار حركت مي‌كند و آواز مي‌خواند.» هم معني با چيست؟ چاووش
4- راهب در جمله‌ي «تزار به راهب كمك كرد تا جامه‌ي مرد زخمي را درآورد.»كيست؟ عابدمسيحي / ترساي پارسا و گوشه‌نشيني
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «محتاج مردم، پيش‌آمد نامناسب، جامه‌اي ژنده» : پيشامد نامناسب
تاريخ ادبيات
6- «مكبث» اثر كدام شاعر است؟ ويليام شكسپير
7- «جنگ و صلح» را چه كسي نوشته است؟ لئون تولستوي
8- سروده‌هاي كوتاه شكسپير چه نام دارد؟ غزلواره
آرايه‌ها
9- در عبارت «تزار مثل مار چنبر زد و به‌خواب رفت» وجه شبه چيست؟ چنبرزدن و حلقه‌شدن
10- «مشبه» در جمله‌ي «همانند امواج، دقايق عمر ما نيز به‌سوي فرجام خويش مي‌شتابند.» چيست؟ دقايق عمر

درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- مضمون «غزلواره‌هاي شكسپير» چيست؟ عشق و ستايش جواني و مسائل اخلاقي
12- «خسوف‌هاي كژخيم» ؛ يعني ... : حوادث ناگوار
13- «تزار» كيست؟ لقب پادشاهان روسيه در قديم
14- «تزار جامه‌ي ‌ژنده ‌پوشيد.» به ‌چه ‌معني ‌است؟ تزارجامه‌ي كهنه پوشيد.
15- «در فرزانگي نام‌آور بود.» ؛ يعني ... : به خردمندي معروف بود.
16- «زمان فرّه جواني را مي‌پژمرد.» ؛‌ يعني ... : گذشت روزگار شكوه جواني را از بين مي‌برد.
17- جمله‌ي«با راهبي‌راي‌زند» به چه معني است؟ با راهبي مشورت كند.
18- در شعر «ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود...» چرا ولادت گوهر نور است؟ چون آفرينش انسان مقدس است.
19- «زبان» شكسپير در غزلواره‌ها چگونه است؟ روان‌و ساده با تصاوير بديع و زيبا
20- «لئون تولستوي» متعلق به چه قرني است؟ نوزدهم


درس دوازدهم
ققنوس / چشم به راه
لغت
1- «متقاعد كردن» ؛ يعني ... : مجاب كردن
2- «بديع» در جمله‌ي «اين آشيانه آن قدر بديع بود كه ...» به چه معني است؟ نو و تازه
3- «ثقبه» ؛ يعني ... : سوراخ كوچك
4- «طرفه» در مصراع «هست ققنوس طرفه مرغي دلستان» چه معني مي‌دهد؟ شگفت‌آور
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «اضغاث احكلام، غليه‌ي حلوا، مالك دوذخ» : قليه‌ي حلوا، مالك دوزخ
6- مجموعه‌ي«ماه‌نو ومرغان‌آواره»اثركدام‌شاعراست؟رابيندررانات تاگور
تاريخ ادبيات
7- «اخلاق الاشرف» اثر كيست؟ عبيد زاكاني
8- «منطق‌الطّير» از كدام شاعر است؟ عطّار نيشابوري
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- اگر كلمه‌اي جز معني اصلي، نشانه و مظهر معاني ديگر قرار گيرد، به آن چه مي‌گويند؟ نماد
10- «ققنوس» نماد چيست؟‌ هويّت و موجوديّت يك ملت
11- «نسلش منقرض شده است.» ؛ يعني ... : نسلش از بين رفته است.
12- «ادب غنايي» در چند شكل مطرح شده است؟ چهار شكل
13- «بث الشكوي» به چه معني است؟ گله و شكايت
14- «مدتي اندك چون چشم به هم زدن» با چه واژه‌اي هم معني است؟ لمحه
15- «به سخره گرفتن» ؛ يعني ... : به بيگاري گرفتن، ريشخندكردن
16- مفهوم بيت «هركه در اين بزم مقرب‌تر است/ جام بلا بيشترش مي‌دهند.» چيست؟ هر كس در اين دستگاه بيشتر مورد توجّه است، بيشتر عذاب مي‌كشد.
17- كتاب «ويس و رامين» از كدام نوع ادبيات است؟ ادب غنايي
18- مفرد واژه‌ي «اكابر» چيست؟ اكبر


درس سيزدهم
اميد ديدار / آفتاب وفا
لغت
1- «فرقت» ؛ يعني ... : دوري
2- «خليدن» به چه معني است؟ مجروح شدن
3- «ديدار» در مصراع «چوبينم دوست را يك روز ديدار» به چه معني است. چهره
4- «چه مايه» در مصراع «چه مايه غم خورد تا گل برآرد» چه معني‌اي دارد؟ به مقدار زياد
املاء
5- در كدام تركيب غلط املايي وجود دارد؟ «سبز و نقض، عود و صاج، بانگ طرب» : سبز و نغز، عود و ساج
تاريخ ادبيات
6- چه داستاني است كه بازمانده‌ي يك داستان كهن و عاشقانه‌ي ايراني است؟ ويس و رامين
7- فخرالدين اسعد گرگاني در كدام قرن مي‌زيسته است؟ قرن پنجم
8- «حسّان‌العجم» لقب كدام شاعر است؟ خاقاني
آرايه‌هاي ادبي
9- قافيه‌ي بيت «نه شاخش خشك گردد روز سرما / نه برگش زرد گردد روز گرما» چه آرايه‌اي دارد؟ تضاد، جناس
10- بيت «اگر چه تلخ باشد فرقت يار / در او شيرين بود اميد ديدار» چه آرايه‌اي دارد؟ تضاد
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- بيت «نبيني باغبان چون گل بكارد / چه مايه غم خورد تا گل برآرد» بر چه امري تأكيد دارد؟ تلاش و كوشش
12- آثار «فخرالدين اسعدگرگاني» در شمار كدام نوع ادبيات است؟ ادبيات غنايي
13- «تميار ديدن» ؛ يعني ... : درد و رنج بردن
14- «نامه‌ي سر به مهر» به چه معني است؟ نامه‌ي سربسته
15- «پيك بسته قبا» ؛ يعني ... : پيك مخصوص
16- «عود و ساج» چيست؟ نوعي درخت
17- «پيراستن» ؛ يعني ... : زدودن، زينت دادن
18- «رغم» در اصل ؛ يعني ... : به خاك آلودن بيني


درس چهاردهم
پروانه‌ي بي‌پروا / سخن
لغت
1- «گران‌جان» ؛ يعني ... : نادان، فرومايه
2- «مضيف» ؛ يعني ... : مهمان‌خانه
3- «غازه» به چه معني است؟ گلگونه
4- «آوازه‌شدن» ؛ يعني ... : مشهور شدن
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «حقّه‌ي زر، حوضه‌ي ادبيات، شكفته‌گي روح» : حوزه‌ي ادبيات، شكفتگي روح
تاريخ ادبيات
6- «مصيبت‌نامه» اثر كيست؟ عطار نيشابوري
7- نام ديگر كتاب «منطق‌الطير» چيست؟ مقامات‌الطيور
8- كدام اثر عطار نيشابوري به نثر است؟ تذكرة‌الاوليا
آرايه‌هاي ادبي
9- «پاي كوبان» در مصراع «پاي كوبان بر سر آتش نشست.» چه آرايه‌اي است؟ كنايه
10- در مصراع «سرخ شد چون آتشي اعضاي او» وجه شبه چيست؟ سرخي
11- كلمات قافيه در بيت «دست دركش كرد با آتش به هم / خويشتن گم كرد با او خوش به هم» كدامند؟ آتش، خوش
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
12- در «منطق‌الطير» عاشق حقيقي چگونه تصوير شده است؟ به شكل پروانه‌اي كه از آتش پروا ندارد.
13- مصراع «بازگشت و دفتر خود بازكرد» به چه معني است؟ برگشت و آن چه ديده بود شرح داد.
14- در منطق‌الطير پرندگان براي ديدن «سيمرغ» چند مرحله را طي مي‌كنند؟ هفت مرحله
15- «در كاربودن» ؛ يعني ... :‌كارآزموده بودن
16- غزل‌هاي«مولانا»دركدام‌حوزه‌ي‌ادبيات قرار مي‌گيرند؟ ادب غنايي
17- منظور از «گوهر گوينده» چيست؟ نفس ناطقه‌ي انسان
18- «نقصان‌به‌ملك‌رسيد.» ؛ يعني ... كم و كاستي به مملكت راه يافت.


درس پانزدهم
كبوتر طوقدار / از ماست كه بر
لغت
1- «متصيّد» ؛ يعني ... : شكارگاه
2- «جال» به چه معني است؟ تله و دام
3- «مطوقّه» چه معني مي‌دهد؟ طوقدار
4- «مظاهرت» ؛ يعني ... : پشتيباني
املاء
5- عبارت «در وقت فراق موافقت اولي‌تر، والّا تاعنان مجال وقيئت يابند.» چند غلط املايي دارد؟ سه (فراغ، طاعنان، وقيعت)
6- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «مواجب صيادت، موالات تو، مرغزاري نزه» : مواجب سيادت
تاريخ ادبيات
7- اصل كتاب «كليله و دمنه» به كدام كشور تعلق داشته است؟ هندوستان
8- مترجم «كليله و دمنه» به زبان عربي كيست؟ ابن مقفع
9- «ناصرخسرو قبادياني» در سرودن چه نوع شعري، شهرت دارد؟ قصيده
آرايه‌هاي ادبي
10- در جمله‌ي «پرزاغ چون دم طاووس نمودي» كدام ركن تشبيه موجود نيست؟‌
11- در مصراع «درفشان لاله در وي چون چراغي» مشبه كدام واژه است؟ لاله
12- درمصراع «امروز همه روي جهان زير پر ماست.» قسمت مشخص شده چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
13- «اختلاف صيادان آن جا متواتر» ؛ يعني ... : صيادان به آن‌جا رفت و آمد بسيار داشتند.
14- «اين مرد را كاري افتاده است.» به چه معني است؟ اين مرد در صدد انجام دادن كاري است.
15- «به تگ ايستاد» چه معني مي‌دهد؟ شروع به دويدن كرد.
16- «در ضبط آوردن» ؛ يعني ... : گرفتن
17- مفهوم «هريك خود را مي‌كوشيد» چيست؟ هر يك براي رهايي خود تلاش مي‌كرد.
18- «سر خويش گرفت» ؛ يعني ... : دنبال كار خود رفت.
19- مفهوم «راه بتافتند.» چيست؟ تغيير جهت دادند.
20- مفهوم جمله‌ي «اهمال جانب من جايز نشمري» چيست؟ در حق من سستي و سهل‌انگاري نمي‌كني.


درس شانزدهم
نوروز/ زاغ و كبك
لغت
1- «متقارب» ؛ يعني ... : نزديك شونده
2- «مكاس» مي‌كرد» به چه معني است؟ چانه مي‌زد.
3- «راغ» چه معني مي‌دهد؟ صحرا، بيابان
4- «فتوّت» ؛ يعني ... : جوان‌مردي
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «تمدّن مصنوعي، سروش احورامزدا، صحيفه‌ي عالم» : اهورامزدا
تاريخ ادبيات
6- درون مايه‌هاي مثنوي «هفت‌اورنگ» چيست؟ عرفاني و اخلاقي
7- كدام كتاب را «جامي» به تقليد از گلستان سعدي نوشته است؟ بهارستان
8- كتاب «روضه‌ي خلد» اثر كيست و در چه قرني نوشته شده است؟ مجدخوافي، قرن ششم
آرايه‌هاي ادبي
9- مصراع«رخت‌خود ازباغ به‌راغي‌كشيد»چه‌آرايه‌اي‌دارد؟كنايه،جناس
10- «ارابه‌ي بي‌رحم زمان» چه آرايه‌اي را به وجود آورده است؟ تشبيه، تشخيص
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- مفهوم‌ مصراع «عرضه ده ‌مخزن پنهان‌ كرده» چييست؟ نشان‌دهنده‌ي گنج‌هاي پنهان كوه
12- «رفت به شاگردي رفتار او» ؛ يعني ... : از او تقليد كرد.
13- «نارده كبك» به چه معني است؟ كبك كمياب
14- در بيت «عاقبت از خامي خود سوخته / رهروي كبك نياموخته» چه امري نكوهش شده است؟ تقليد
15- «پايمردي» ؛ يعني ... : شجاعت
16- در عبارت «اين فرزند فراموشكار، مادر خويش را از ياد مي‌برد.» منظور از «مادر» چيست؟ طبيعت
17- «جريده‌ي عالم» ؛ يعني ... : ‌جهان و روزگار
18- «امهال اين، دور از فتوّت» كدام معني را دارد؟ به تعويق انداختن اين دور از جوان مردي است.


درس هفدهم
هجرت / آفتاب پنهاني
لغت
1- «سترگ» ؛ يعني ... : زورمند، بزرگ جثه
2- «حرمان» به چه معني است؟ نوميدي
3- «تذرو» چه معني مي‌دهد؟ قرقاول
4- «آيينه» نماد چيست؟ صفا و پاكي
تاريخ ادبيات
5- «رجعت سرخ ستاره» اثر كيست؟ علي معلّم
6- «دري به خانه‌ي‌خورشيد» ازكدام نويسنده است؟ سلمان هراتي
7- كتاب «تنفس صبح» اثر كيست؟ قيصر امين‌پور
آرايه‌هاي ادبي
8- مصراع «بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني» چه آرايه‌اي دارد؟ متناقض‌نما
9- مصراع «هابيليان بوي قيامت مي‌شنيدند» چه آرايه‌اي دارد؟ حس‌آميزي
10- در مصراع «عالم ثناگوي جلال همّت او»، كدام واژه «مجاز» است؟ عالم
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- در مصراع «برخفته‌ي شب، شبروي بيدار ديدم» منظور از «شبرو» كيست؟ امام‌خميني
12- «شوكت ديرينه» در مصراع «از روزن شب، شوكت ديرينه ديده» به چه معني است؟ گذشته‌ي درخشان اسلام
13- «تويي كه در سفر عشق خط پاياني» ؛ يعني ... : پايان بخش خط انبياء‌و اولياء هستي
14- مصراع «تو از حوالي اقليم هركجاآباد» به چه معني است؟ تو به سرزميني تعلق داريد كه همه‌جايش آباد است.
15- منظوراز«اين‌فصل»درمصراع«اين فصل را با من بخوان...»چيست؟ كتاب انقلاب
16- «پلك‌دل پريدن» اعتقادي‌است عاميانه به‌معني... : آمدن‌ميهمان


درس نوزدهم
نياز روحاني / چشم‌هاي
لغت
1- «جولاهه» به چه معني است؟ بافنده، نساج، عنكبوت
2- «جولان دادن» ؛ يعني ... : تاخت و تاز كردن
3- «هَزار» در مصراع «آواي خوش هزار تقديم تو باد» چه معني مي‌دهد؟ بلبل
4- «گدازه» ؛ يعني ... : پاره‌ي آتش
تاريخ ادبيات
5- كتاب «اسرارالتوحيد» اثر كيست؟ محمد منّور
6- مجموعه شعر «سفر سوختن» اثر كيست؟
7- وزن رباعي معادل است با ... : لاحول ولا قوة الّا بالله
8- معروف‌ترين شاعر رباعي‌سرا كيست؟ خيام نيشابوري
آرايه‌هاي ادبي
9- «اگر شاعر دليلي غير واقعي، اما شاعرانه بياورد.» از چه آرايه‌اي استفاده كرده است؟ حسن تعليل
10- «گل زخم» چه آرايه‌اي دارد؟ تشبيه
11- «چشم به راه بودن» چه‌آرايه‌اي است؟ كنايه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
12- «قدمت تاريخ» ؛ يعني ... : كهنگي و ديرينگي تاريخ
13- گزارش نويسنده «از زندگي، حالات و احساسات خويش» چه نام دارد؟ حسب حال
14- «بردوش زمانه‌لحظه‌ها سنگين بود» ؛ روزگار به سختي و به كندي مي‌گذشت.
15- «به پاس يك دل ابري» ؛ يعني ... : به خاطر يك دل‌گرفته
16- مفهوم مصراع «خورشيد و زمين و آسمان غمگين بود» چيست؟ طبيعت عزادار بود.
17- از جمله مفاهيم محوري انقلاب اسلامي كدام است؟ عشق و شهيد و شهادت
18- «پاي بدان گو فرو برده» ؛ يعني ... : پاي خود را درون گودال فروبرده بود.



درس بيست و يكم
بخوان
لغت
1- «علق» ؛ يعني ... : خون غليظ
2- «امم» به چه معني است؟ امت‌ها
3- «قيّه كشيدن» چه معني مي‌دهد؟ جيغ كشيدن به هنگام جشن
4- «مراوده» ؛ يعني ... : با كسي رفت و آمد داشتن
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «كوه‌هاي عبوس،‌كوه حرا، علايم حياط» : علايم حيات
تاريخ ادبيات
6- كتاب «پيامبر» اثر كيست؟ زين‌العابدين رهنما
7- در نوشتن كتاب «پيامبر» از چه شيوه‌اي استفاده شده است؟ توصيف و داستان‌نويسي
آرايه‌ها
8- در عبارت «در همين كوه تاريكي و روشنايي طبيعت پررنگ‌تر است.» چه آرايه‌اي وجود دارد؟ تضاد
9- عبارت «تمام سنگ‌ها حالت استماع دارند،‌گوش مي‌كنند و منتظرند.» چه آرايه‌اي وجود دارد؟ تشخيص
10- «وجه شبه» در اين عبارت چيست؟ «روحش به سان كبوتري كه به اضطراب افتد تكان خورد.» تكان خوردن
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- در عبارت «مكه يك كوه تاريخي دارد و اين كوه يك آشناي صميمي» آشناي صميمي كيست؟ حضرت محمد(ص)
12- كتاب‌هايي كه درباره‌ي زندگي پيامبر نوشته شده است، چه نام‌ دارد؟ سيره
13- در عبارت «اين كوه روحي پيدا كرده بود كه مي‌خواست منشأ آيين نويني بشود.» دين اسلام
14- بيت «نگار من كه به مكتب نرفت و خط ننوشت / به غمزه مسئله آموز صد مدرّس شد» كدام ويژگي حصرت محمد (ص) را بيان مي‌كند؟‌امّي بودن
15- منظور از «رستاخيز موعود» چيست؟ روز قيامت
16- مفرد واژه‌ي «قوافل» چه واژه‌اي است؟ قافله
17- در عبارت «رمه‌ها از ان عبور مي‌كنند و غباري افشان مي‌نمايند.» افشان به چه معني است؟ پراكنده
18- «ابديت» ؛ يعني ... : جاودانگي
19- «مي‌ديد او در بند خودش نيست.» به چه معني است؟ مي‌ديد او به فكر خودش نيست.
20- مفرد كلمه‌ي «كاينات» چيست؟ كاينه


درس بيست و دوم
بوي جوي موليان / ملك
لغت
1- «مباهات» به چه معني است؟ فخر كردن
2- «گرده» ؛ يعني ... : نان و خوراكي
3- «ايما» به چه معني است؟ اشاره كردن
4- در مصراع «پيش صاحب نظران ملك سليمان باد است.» صاحب‌نظران به چه معني است؟ عارفان و پارسايان
املاء
5- كدام‌تركيب غلط املايي دارد؟ «حياط دربست، اتاقكي محسور، خبر انتساب» : اتاقكي محصور، خبر انتصاب
تاريخ ادبيات
6- اصل كتاب «سندباد نامه» از كدام كشور بوده است؟ هندوستان
7- «سند بادنامه» اثر كيست؟ ظهيري سمرقندي
8- كتاب «بخاراي من،‌ايل من» از كيست؟ محمدبهمن بيگي
آرايه‌هاي ادبي
9- در مصراع «همچو نرگس بگشا چشم و ببين كاندرخاك...» نرگس نماد چيست؟ چشم
10- عبارت «ازشنيدن اسم‌شهر قند در دلم آب‌مي‌شد.» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- «اسبي كه رنگ او ميان زرد و بور باشد.» هم معني با چه واژه‌اي است؟ كرند
12- عنوان درس «بوي جوي موليان» از كدام شاعر گرفته شده است؟ رودكي
13- «از وجه زاد و توشه» ؛ يعني ... : براي خوراك سفر
14- «خيمه‌ي انسان مزن بر در اين كهنه رباط» به چه معني است؟ به اين دنيا دل مبند.
15- ذكر نام‌شاعر درپايان شعر در اصطلاح چه ناميده مي‌شود؟ تخلّص
16- «مادرت را اعانت مي‌كردم.» ؛ يعني ... : به مادرت كمك مي‌كردم.
17- معناي كنايي «آب خوش از گلويش پايين نمي‌رود.» چيست؟ با خوشي و راحتي زندگي نمي‌كند.
18- در جمله‌ي «از ترقّي عدليه چشم پوشيدم.» عدليه به كدام اداره گفته مي‌شد؟‌دادگستري
19- «برجستگي جلو زين اسب كه از چوب، شاخ يا فلز سازند مترادف است با ... : قاچ زين


درس بيست و سوم
اقليم عشق
لغت
1- «مضيق» به چه معناست؟ تنگنا
2- «عين اليقين» ؛ يعني ... : يقيني كه از ديدن حاصل شود.
3- «فرقدان» به چه معني است؟ دو ستاره در صورت فلكي دب اكبر
4- «زنّار» ؛ يعني ... : كمربندي كه زردشتيان و مسيحيان به كمر مي‌بستند تا از مسلمانان شناخته شوند.
املاء
5- در بيت «قصد ايشان نهفته اصراري است / كه به ايماكنندگان اظهار» كدام واژه غلط نوشته شده است؟ اسرار
تاريخ ادبيات
6- عمده شهرت «هاتف اصفهاني» به چيست؟ ترجيع‌بند عرفاني
7- «هاتف اصفهاني» شاعر كدام دوره است؟ افشاريان و زنديان
آرايه‌هاي ادبي
8- كدام تركيب «تشبيه» است؟ «چشم دل، اقليم عشق، پاي اوهام» : اقليم عشق
9- مصراع «مرد راهي اگر بيا و بيار» چه آرايه‌اي دارد؟ جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
10- «ترجيع‌بند» چگونه قالب شعري است؟ چند بخش است كه هر بخش قافيه‌ي جداگانه‌اي دارد،‌بيتي فاصله‌ي بندها تكرار مي‌شود.
11- در مصراع «برهمه اهل اين زمين به مراد...» منظور از اهل اين زمين، چه كساني هستند؟ عاشقان
12- «هاتف اصفهاني» در غزل پيرو كيست؟ سعدي و حافظ
13- «سرگران» ؛ يعني ... : بي‌اعتنا
14- «ملك‌لامكان» به‌چه سرزميني گفته مي‌شود؟ گستره‌ي فرمان‌روايي خداوند
15- «اولي‌الابصار» به چه معني است؟ دانايان
16- بيت «باريابي به محفلي كان‌جا / جبرئيل امين ندارد بار» به كدام رويداد اشاره دارد؟ معراج پيامبر
17- معناي‌بيت«شودآسان زعشق كاري‌چند/كه‌بود نزدعقل‌بس‌دشوار» چيست؟عشق‌كارهايي راكه عقل‌نمي‌تواند انجام دهد،‌انجام مي‌دهد.


درس بيست و چهارم
موسي و شبان
لغت
1- «نمط» ؛ يعني ... : روش
2- «چارق» به چه معني است؟ كفش چرمي
3- «عتاب» به چه معني است؟ سرزنش، ملامت
4- «فصل كردن» ؛‌يعني ... : جداكردن
تاريخ ادبيات
5- قصه‌ي «موسي و شبان» از كدام دفتر مثنوي است؟ دفتر دوم
6- آموزه‌هاي‌عرفاني«مثنوي‌معنوي»درچه‌قالبي‌بيان شده است؟ تمثيل
آرايه‌هاي ادبي
7- «ژاژ خاييدن» چه آرايه‌اي است؟ كنايه
8- دو واژه‌ي (حلق و خلق) نسبت به هم چه آرايه‌اي دارند؟ جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- در مصراع «آفتابي را چنين‌ها كي رواست» منظور از (آفتاب) كيست؟ خداوند بزرگ
10- «هر كسي را اصطلاحي داده‌ام» ؛ يعني ... : به هر كس شيوه‌اي آموخته‌ام.
11- در مصراع «در حق او مدح و در حق تو ذم» منظور شاعر از «او و تو» كيست؟ چوپان، موسي
12- در مصراع «ملت عشق از همه دين‌ها جداست.» ملت در كدام معني به كار رفته است؟ عقيده و مذهب
13- در مصراع «من نكردم امر تا سودي كنم.» امر به چه چيزي منظور نظر است؟ عبادت
14- «با كي اَستَت» ؛ يعني ... : با چه كسي سخن مي‌گويي.
15- «فُشار» ؛ يعني ... : سخن بيهوده
16- «آفتابي را چنين‌ها كي رواست» به چه معني است؟ چنين چيزهايي لايق خداوند نيست.
17- «دهان دوختن» كنايه است از ... : سكوت كردن
18- «گران جاني» به چه معني است؟‌ تنبلي و سستي در عبادت
19- عبارت «خون شهيدان را ز آب اولي‌تر است» به چه معني است؟ شهيد در خون تپيده به غسل نياز ندارد.
20- مصراع «عشق را درياي غم، غم‌ناك نيست.» ؛ يعني ... : عشق از درياي غم، ترس و هراسي ندارد

 


شبنم عشق
لغت
1- «سُفت» ؛ يعني ... : دوش، كتف
2- «طين» به چه معني است؟ گِل
3- «پنهان كردن حقيقت» معني چه واژه‌اي است؟ تلبيس
4- «جنيبت كش» ؛ يعني ... : ميرآخور
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «خزانه‌ي غيب، تفرّص كردن، خطاب عزّت» : ‌تفرس كردن
تاريخ ادبيات
6- اثر «نجم‌الدّين دايه» چيست؟ مرصادالعباد
7- نجم‌الدّين دايه از عرفاي قرن ... است. هفتم
آرايه‌هاي ادبي
8- كدام تركيب «تشبيه» نيست؟ «شبنم عشق، ابر كرم، خاك آدم» خاك آدم
9- «خاك تن در نمي‌دهد.» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
10- «يك قبضه خاك» ؛ يعني ... : مشتي خاك
11- «وسايط گوناگون در هر مقام بركار كرد.» ؛ يعني ... : در ساختن هرچيز از واسطه‌ و وسيله‌اي استفاده كرد.
12- مفهوم مصراع «اي به ازل بوده و نابوده ما» چيست؟ تو هميشه وجود داشته‌اي اما ما نبوده‌ايم.
13- «اعورانه بدو در مي‌نگريست.» به چه معني است؟ با يك چشم او را نگاه مي‌كرد.
14- «اصناف موجودات» ؛ يعني ... : موجودات گوناگون
15- عرفا «بار امانت» را چه دانسته‌اند؟ عشق
16- «تعبيه‌كردن» ؛ يعني ... : نهادن
17- نام «فرشته‌ي وحي» چيست؟ جبرئيل
18- «طوع و رغبت» ؛ يعني ... : اطاعت و ميل
19- معني‌كنايي«انگشت‌تعجّب‌دردندان‌گذاشتن»چيست؟حيران‌ماندن
20- «نقش‌هاي بوقلمون آفرينش» ؛ يعني ... : جلوه‌هاي گوناگون خلقت


موضوعات مرتبط: نمونه سؤالات ادبیات فارسی 3 - تجربی و ریاضی
[ جمعه دوازدهم تیر ۱۳۹۴ ] [ 2:43 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]
درود بر همه ی شما دانش آموزان و دانشجویان عزیز

از اینکه پس از مدتی دوباره در کنارتان هستم بی نهایت خرسندم و امیدوارم در این ارتباط بتوانم پاسخگویی سوالات و محبت شما دوستان عزیز باشم .

                                                    بهزاد چهارتنگی ( خاموش )

[ جمعه دوازدهم تیر ۱۳۹۴ ] [ 2:19 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]

 

1-کلمه های .......عربی که درزبان فارسی معمول است مانند« ظاهراً »قید مختص اند.

1) وصفی                2) بی تنوین                3) منوّن                 4) فارسی 

2- کدام گزینه جایز نیست که کلماتش در نقش قیدی به کارروند؟

1) ظاهراً- باطناً- سریعاً                       2) اصلاً- اصولاً- احتراماً

3) گاهاً- جاناً- زباناً                             4) حتماً- احتمالاً- اجباراً 

3- کدام تعریف درباره ی قید مشترک صدق نمی کند ؟

1) کلیّه ی کلماتی که صفت یا اسم اند امّا نقش قیدی می گیرند قید مشترک اند.

2) کلمه هایی که دراصل قید نیستند ولی درجمله نقش نقش قیدی پیدا می کنند قید مشترک اند.

3) کلماتی که دراصل نوع دیگری از کلمه هستند ولی از نظر نقش همیشه ودرتمام جمله ها نقش قیدی دارند.

4) کلمه هایی که درصرف قید نیستند ولی درنحو قید هستند. 

4- درکدام گزینه هیچ گونه قیدی وجود ندارد؟

1) مردم خوب همه چیز را روشن و پاک می بینند.

2) هرکس که خوب باشد پاداش خوبی خود را دریافت خواهد کرد

3) آن که خوب است و با مردم خوب رفتار می کند خدا از اوراضی است.

4) عیّاران فاصله های بین شهرها را به تندی طی می کردند. 

5- درکدام گزینه قید مختص وجود ندارد؟

1) بنای کار عیّاران بر جوانمردی بود و درراه دفع ظلم و یاران به مردم بینوا هرگز از تحمّل خطر امتناعی نداشتند.

2) سیّد جمال الدین اسد آبادی دائماً برای وحدت اسلامی تلاش می کرد.

3) هنوز نیک و بد زندگی به دفتر عمر                   نخوانده ای و به چشم توراه و چاه یکی است

4) روزی ز سر سنگ عقابی به هوا خاست             وز بهر طلب بال و پر خویش بیار است 

6- با توجّه به قید های هر جمله کدام گزینه با بقّیه متفاوت است؟

1) وقت خیلی دیر است.                        2) لقمان بسیار دانا بود.

3) هوا کاملاً صاف شد .                       4) او خیلی خوب می نویسد. 

7- صورت مجهول "برسانم"چیست؟

1) رسانده شوم       2) رسانده شدم              3) رسیده شوم              4) رسانده خواهم شد 

8- در عبارت "گفت: گفته ام را پیش ازآن که به تو گفته باشم به او گفته بودم."کدام یک از انواع ماضی نیست؟

1) نقلی                     2) مطلق                     3) التزامی                    4) بعید

 9- در کدام مصدر"بن مضارع " موجود است؟

1) آفریدن                 2) خواستن                3) دویدن                           4) گفتن

 10- کدام گزینه نگارش صحیحی دارد؟

1) من زباناً و جاناً از او حمایت خواهم نمود.                2) من رسماً از او تشکّر کردم.

3) او ناچاراً به خانه ی ما مراجعه نمود.                     4) او مطلب را تلفناً به اطلاع  محسن رساند. 

11- استفاده از کدام ترکیب در نوشته صحیح نمی باشد؟

1) مکّه ی معظّمه          2)  مدینه ی منورّه         3) شهرهای معموره          4) مدینه ی فاضله  

12- استفاده از کدام ترکیب در نوشته درست است؟

1) خانم های دانشور      2) خانم های محترمه        3) خانم مدیره               4) خانم رئیسه

 13- کدام گزینه از نظر نگارش درست است؟

1) ابن سینا از دانشوران عصر خود اعلم تر است.

2) اوسال هاست که به بیماری فشارخون مبتلا شده است .

3) خوبیّت و مرغوبیّت میوه ها را تضمین می کنیم    

4) ما زباناً وعملاً برای خدمت به خریداران گرامی آماده ایم . 

14- نگارش کدام جمله شیوا نیست ؟

1) له او به مبارزه پرداخت .                                2) علیه او به مبارزه پرداخت .

3) با او به مبارزه پرداخت .                                4) بر علیه او به مبارزه پرداخت. 

15- استفاده از کدام واژه درنوشته درست است؟

1) خوبیّت                   2) منیّـت                 3) هویّت                  4) رهبریّت 

16- به کاربردن کدام ترکیب در جمله ازنظر نگارشی صحیح نیست؟

1) نماز گزار             2) خراجگزار            3) سپاسگزار            4) قانونگزار 

17- کدام گزینه نگارش نادرستی دارد؟

1) کتابی را که خریده بودم، به علی دادم                    2) کتابی  که خریده بودم را محسن با خود برد.

3) سکوت را شکست و مطالب را گفت .                    4) نیکویی برخلق ازواجبات دینی است.  

18- کدام گزینه نگارش درستی دارد؟

1) ضعیف کشی و مردم آزاری خوبیّت ندارد.                

2) درک  هویّت موجودات ، دشوار است.

3) خودخواهی و منیّت،موجب ضعف و گمراهی است

4) باید ازتفرقه و دوئیّت بپرهیزیم .            

 19- نوشته ای که دریافت ها یا نظریّات نویسنده را در موضوع یا موردی خاص به خوانندگان منتقل می کند، اصطلاحاً چه می گویند؟

1) زندگی نامه             2) سفرنامه                 3) گزارش                       4) مقاله   

20- اگرنویسنده یا شاعری ضمن ستایش خدا وپیامبر به ذکر الفاظی بپردازد که بامحتوا و مضمون کتابش ارتباط داشته باشد به آن چه می گویند؟

1) براعت استهلال               2) تعریض                  3) مراعات نظیر                4) تمهید  

21- کدام گزینه به واج میانجی نیاز ندارد؟

1) نامه                             2) بچّه                       3)کلاه                            4) پخته  

22- فعل در مصراع "زمانه به دست تو دادم کلید"چیست؟

1) دست دادم               2) دادم                     3) داد                           4) به دست توداد 

23- درکدام گزینه نقش ضمیر"ش"با بقیّه متفاوت است؟

1) ازتمام بندرگاه هایش راندند                        2) تن پوشش را و پرچمش را ربودند

3) زیبای کوچکش را ربودند                            4) بردهانش زنجیر بستند.

 24- بیت"علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را / که به ماسوا فکندی همه سایه هما را "چند جمله است؟

1) چهار جمله                 2) پنج جمله                   3) دو جمله                    4) سه جمله  

25- نگارش کدام جمله صحیح است؟

1) ناصر خسرو کتاب سفرنامه را تألیف کرده است.

2) من با او آشناییّت ندارم .

3) کتاب گلستان به وسیله ی سعد ی شیرازی نوشته شده است.

4) کشور فوق الذکر از سه قوم تشکیل شده است . 

26- کدام گزینه درباره ی جمله ی"هوای شمال سرد و دلپذیر است."غلط است؟

۱) هوا= نهاد        2) شمال= مضافٌ الیه             3) و = حرف ربط              4) مطبوع = مسند 

27- گونه ی زبانی که زبان کوتاه و صریح دارد و در آن از اصطلاحات خاصی می شود چه نام دارد؟

1) ادبی                   2) اداری                  3) مطبوعاتی              4) علمی

28- کدام گزینه درباره ی "نهاد" در زبان فارسی معتبرتر است؟

1) اوّلین عنصر جمله به شمار می رود.

2) کننده ی کار و انجام دهنده ی فعل است.

3) عنصری است که حالتی به آن نسبت داده می شود .

4) عنصری است که از لحاظ شخص و عدد می تواند با فعل مطابقت داشته باشد .

29- همه ی افعال زیر به جز .........متمم گیر هستند.

1) اندیشیدن               2) پرداختن           3) آمیختن                4) فریفتن 

30- واژه« پدر خوانده» چند واج دارد؟

1) 9تا                        2) 10تا                      3) 11تا                     4) 12تا  

31- جمله« که تو برمی گردی» درجمله ی«دیروز شنیدم که توبرمی گردی» کدام نقش دستوری را برعهده دارد؟

1) نهاد                     2) مفعول               3) قید                    4) متمم فعل  

32- مفعول جمله ی« تونیکی می کن و دردجله انداز» چیست؟

1) تو                       2) دجله                     3) نیکی می کن               4)محذوف 

33- در جمله ی «حافظ خود را رند می داند»،«رند» چه نقشی دارد؟

1) مفعول           2) قید             3) مسند             4) جزء فعل مرکّب است. 

34- د رجمله ی « دسته دسته از ایرانیان به سپاه اسلام می گرویدند»نقش دستوری« اسلام » چیست؟

1) فاعل                  2) متمم                  3) مضافٌ الیه                 4) متمم قیدی

 35- کلمه ی «دوچرخه سواری » از چند تکواژه تشکیل شده است؟

1) دو تا                 2)سه تا                   3) پنج تا                        4) هفت تا       

36- بیت زیر چند مسند دارد؟

      زخم خونینم اگر به نشود،به باشد /   خنک آن زخم که هر لحظه مرا مر هم از اوست

1) یکی                 2) دوتا                  3) سه تا                         4) چهارتا  

37- نوع« را» در کدام گزینه با بقیّه متفاوت است؟

1) اورادیدم           2) کتاب را خواندم          3) عمر را سپری کردم         4) خویش را فضیلت ثابت کند. 

38- بیت «کنون بند بگشا از جوشنم/ برهنه ببین این تن روشنم» چند مفعول دارد؟

1) یکی                2) دوتا                   3) سه تا                      4) ندارد 

39- باتوجّه به جمله ی« ناگاه حربه بینداخت و برسینه ی وی آمد.»کدام گزینه غلط است؟

1) حربه بینداخت= فعل مرکّب    2) وی= مضافٌ الیه    3) سینه= متمم       4) عبارت دوجمله است 

40- بیت زیر چند شناسه دارد؟

         گفتاکه ، که را کشتی تا کشته شدی زار/ تا باز که او را بکشد آن که تو را کشت

1) یکی                     2) دوتا                       3) سه تا                       4) چهارتا

 


موضوعات مرتبط: گنجینه ی نمونه سؤالات زبان فارسی 2
[ پنجشنبه یازدهم تیر ۱۳۹۴ ] [ 2:23 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]

صفت:قسمت دوم

کلماتی که چگونگی و خصوصیات اسم را بیان می کنند و وابسته اسم باشند،صفت اند.

صفت از حیث مفهوم:

1- صفت بیانی :صفتی است که چگونگی و خصوصیات اسم را مانند قد،رنگ، جنس و... برساند .صفت بیانی خود برپنج نوع است :

ô     صفت ساده:صفتی است که تنها چگونگی وخصوصیات موصوف را بیان می کند. ویک جزء (تکواژ)دارد. مانند سیاه، سفید،

ô     صفت فاعلی:صفتی که بر کننده کار دلالت کند.

ساخت اقسام صفت فاعلی:

الف) بن مضارع + نده = گیرنده، خواننده.

ب) بن مضارع + ان = گریان،خندان.

ج) بن مضارع + ا = دانا، شنوا.

د)بن مضارع و بندرت بن مضارع + ار = خریدار، نمودار.

ه) بن مضارع یا مضارع + گار= آموزگار، پرهزگار.

و) اسم معنی و بندرت صفت یا بن فعل + گر= دادگری، رفتگر.

 ôصفت مفعولی: معمولا از بن ماضی+ کسره(ه)ساخته می شود: گرفته، شنیده

که آن را اسم مفعول نیز نامیده اند صفتی است که معنی مفعولیت دارد.یعنی کار بر آن واقع می شود.

ô   صفت نسبی: صفتی است که به کسی یا چیزی نسبت داده می شود و با افزودن پسوندهای" ی، ینه، گانه، و..." ساخته می شود.

ô صفت لیاقت: صفتی است که شایستگی و قابلیت موصوف را می رساندو با افزودن"ی" به آخر مصدر ساخته می شود.

اقسام صفت بیانی :

1- از لحاظ ساخت

الف)صفت ساده:خوب، عالی، تند، بد.  

  ب) صفت مرکب:ارجمند،گرانبها، خواننده

         پسوندهای صفت نسبی :ی (تهرانی)    ین(زرین)     ینه( زرّینه)      ان(بابکان)     انه(مردانه)     

انی(ظلمانی )     گان(گروگان)       گانه(جداگانه)     چی(تلفنچی)    ه(سه روزه)

   ôکلماتی مانند :جنگی (صفت نسبی دارای معنی فاعلی- ارسالی (صفت نسبی دارای معنی مفعولی).

  پسوندهای رنگ: گونه،گون،دیس، سار، وار، وش، آسا.

    پسوند لیاقت: ی(خوردنی، دیدنی).

     پسوند مبالغه: و(اخمو، شکمو).

    پسوند دارندگی:ور(اور(رنجور) آگین- گین- گن- مند- ناک

2-  اقسام صفت بیانی از لحاظ درجه ومقایسه :

       مطلق: مقایسه نمی کند: خوب،بلند، عالی.

       تفضیلی(مطلق+ تر):یکی را با یکی یا چند تا مقایسه می کند.بهتر،خوبتر

       صفت عالی (مطلق + ترین) : مقایسه یکی با همه است .بهترین،خوبترین

              2- صفت مرکب:از دو یا چند تکواژ مستقل تشکیل می شود.پابرهنه، پرآب، پاره پاره،

برخی از صفت های مرکب این گونه ساخته می شوند:

الف) از اسم وصفت(یاصفت +اسم) : سفیدپوست، بداخلاق.

ب) یک یا دو تکواژ مستقل + بن فعل: خودخواه، راهنما، دل گشا.

3- صفت مشتق:در ساختمان چنین صفتی یک تکواژ مستقل و دست کم یک "وند " وجود دارد : بی ادب .

برخی از صفت های مشتق این گونه ساخته می شوند:

الف)پیشوند + صفت یا اسم= ناپاک،ناهماهنگ، ناسپاس، نسننجیده.

ب) صفت+ پسوند = ویرانگر، روشنگر، صادقانه، خردمندانه.

ج) اسم+ پسوند= ابریشمی، بهاره، پاییزه، خانگی(صفت نسبی).

د) بن مضارع+  پسوند= بینا، زیبنده، گریان(صفت فاعلی).

ه) بن ماضی + پسوند= شکسته(مفعولی)،خریدار(فاعلی).

4- مشتق- مرکب:این نوع صفت هم مشتق است هم مرکب:

ناجوان مرد، حمایت کننده، هیچ کاره، چهارده ساله، ایرانی نژاد.

انواع صفت

1-صفت اشاره: کلمات این، آن، همین، همان، چنین، چنان، اینچنین و آنچنان

به تنهایی: ضمیرند و با اسم وجانشینان آن: صفت.

مانند:       این قلم را بردار.     این :صفت                           این را بردار.     این:ضمیر     

2- صفت پرسشی: کلمات چه، چگونه، چند، چندم، چندمین، کدام،کدامین

با اسم وجانشینان اسم: صفت و به تنهایی: ضمیرند.

مانند:     چه قلمی داری؟      چه:صفت                       چه داری؟   چه:ضمیر پرسشی

3- صفت مبهم: همه، فلان، بهمان، چند، چندم، چندمین، هیچ اند، دیگر، دگر، هر

  با اسم وجانشینان اسم: صفت و به تنهایی: ضمیرند.

مانند:      همه قلم ها را برداشتم.    همه:صفت        همه را برداشتم.    همه: ضمیر

نکته: "هر" هرگز به تنهایی نمی آید، با بعضی از کلمات ترکیب می شود: هرکه، هرچه، هرچندو...

4- صفت تعجبی: کلمات (چه و عجب) اگر در جمله همراه اسم یا ضمیر بیایند و تعجب گوینده را درباره آنها نشان دهند، صفت تعجبی هستند:

مانند: چه آدم خوبی است!  

نکته: این کلمات اگر در جمله وابسته به اسم و جانشینانش نباشند، قید یا ضمیرند.

مانند: چه زیبا می نویسد!   چه: قید                       چه ها بر سرش آوردند !    چهک ضمیر

ôنکته:این صفات( اشاره، مبهم، تعجبی، پرسشی) چون اغلب پیش از موصوف می آیند، صفت پیشین نام دارند.

5- صفت شمارشی(عددی):

الف) عدد اصلی :  یک، دو، صد، میلیون.

ب) عدد کسری: یک دهم، ده یک، ثلث، یک سوم.

ج) عدد ترتیبی:دوم، دومین، صدم، صدمین( کلمات نخست، نخستین، اول، اولین، آخر،آخرین هم صفت عددی ترتیبی اند).

د)عدد توزیعی: یک یک، یک به یک، یک دانه یک دانه، دو دو، دو به دو، دوتا دوتا.

نکته: صفات شمارشی، گاهی پیشین: ( دو کتاب) و گاهی پسین:(کتاب دوم) هستند.

6- صفت بیانی: بیان کننده حالتی از کلمه قبل از خود است:خوب، زیبا.


موضوعات مرتبط: مباحث مهم دستوری و شناخت زبان فارسی
[ دوشنبه هشتم تیر ۱۳۹۴ ] [ 3:57 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]

 صفت :قسمت نخست

ô نکته1: برای تشخیص صفت در جمله از دو روش می توانیم استفاده کنیم:

الف) قبل از آن، یک «اسم » بیاوریم و بعد از آن، فعل ربطی« است» را بیاوریم اگر جمله از نظر معنی  درست بود تا حدی می توانیم آن را صفت بنامیم.

مانند: کلمه پادشاه      تقی پادشاه است.     تقی: اسم            پادشاه: صفت             است: فعل ربطی

علی خوب است  .       علی: اسم                خوب: صفت          است: فعل ربطی

ب) بعد از صفت پسوند «تر» اضافه می کنیم در صورت مفهوم دادن کلمه وجمله می توانیم صفت را تشخیص دهیم.

مانند جملات بالا:             تقی پادشاه تر است. ( کلمه پادشاه تر مورد استعمال نیست.)

علی خوب تر است. ( که کلمه خوبتر در جمله معنی می دهد. )

ôنکته 2:  روش یافتن صفت مطلق:اگر در آخر صفت لفظ «تر» یا «ترین» وجود نداشته باشد صفت مطلق است.

 ôنکته 3: صفت تفضیلی: این نوع صفت غالباً مسند قرار می گیرد یا در حالت اضافه واقع می شود و پس از آن تا اتمام معنی جمله یکی از سه حرف « از،که،تا» می آید و معمولاً در این مورد «که» و «تا» معنی «از» را می دهند.

مانند این اتاق بزرگتر از آن اتاق است.

ôنکته 4: شش صفت « به- مه- که- بیش- فزون- کم» صفت تفضیلی هستند و بدون علامت «تر » هم می توان آنها را صفت تفضیلی به حساب آورد اما غالباً به آخر آنها پسوند«تر »اضافه می شود.

این شش صفت فوق به دو طریق تبدیل به صفت عالی می شوند:

1-4:  افزودن «ین» به آخر آنها مانند: بهین،مهین.

2-4:  افزودن«ترین » به آخر آنها مانند: مهترین، کهترین.

ôنکته 5: صفات متساوی نیز با الفاظ: چندان،  همچند و به انداره و... بکار می روند.

ôنکته6: صفت از نظر اشتقاق بر دو قسم است:

1-6: صفت جامد: صفتی است که هیج یک از اجزاء آن ریشه فعلی نداشته باشد مانند: هنرمند.

2-6 صفت مشتق: صفتی است که یکی از اجزاء آن از ریشه فعل یا مصدر مرخّم ساخته شده باشد، بعضی از صفات فاعلی وصفت مفعولی مشتق هستند.

ôنکته7: ساخت اقسام صفت فاعلی ونام های آن در دستور زبان:

در مبحث قبل به طور اختصار در مورد ساخت صفات فاعلی سخن گفتیم و با آنها آشنا شدیم اینک برای هر کدام نام و نکاتی بیان می کنیم.

1-7: بن مضارع + نده = گیرنده، خواننده.( صفت فاعلی یا اسم فاعل: از ریشه فعل امر بدون(باء) + نده: مانند: فعل رفت™امر:برو™ حذف (ب ) رو™+ نده™ «رونده»)

ô صفت فاعلی مرخّم یا مخفّف:اگر از آخر صفت فاعلی نده را حذف کنیم و آن را بجای صفت بکار ببریم نه به جای فعل امر در این صورت آنرا صفت فاعلی مرخّم می گویند مانند: «سخنگوی»که اصل آن «سخنگوینده» بوده است.

2-7: بن مضارع + ان = گریان،خندان. ( صفت فاعلی یاحالیه: از ریشه فعل امر بدون (باء) +ان: مانند: فعل خندیدن: ™امر بخند™حذف (ب) + (ان)™خندان.)

ôاگر دو صفت حالیه یکسان را کنار هم قرار دهیم و با هم بیاوریم غالباً یک قید حالت بوجود می آید مانند:خندان خندان.

ôاگر یک ریشه فعل امر را با یک صفت حالیه از همان ریشه فعل کنار هم قرار دهیم باز هم قید حالت به وجود می آید مانند: پرس پرسان، لرز لرزان.( این صفت هم سماعی است نه قیاسی)

3-7: بن مضارع + ا = دانا، شنوا.( صفت فاعلی یا صفت مشبّهه: از ریشه فعل امر بدون(باء) +ا : مانند: فعل شنیدن™امر: بشنو™حذف (ب)™شنو™ +ا™ «شنوا» )

ôاز این جهت آنها را مشبّهه می نامند که صفت در آنها تقریباً دائمی است و جزو ذات آنهاست.

ôگاهی «الف» در صفت مشبّهه حذف می شود : مانند: نادان (نا+ دانا ™حذف ا™ نادان)

ôاز هر ریشه فعلی نمی توان صفت مشبّهه ساخت، بنابراین، صفت مشبّهه سماعی است نه قیاسی.

4-7: بن مضارع و بندرت بن مضارع + ار = خریدار، نمودار. اگر به آخر مصدر مرخم پسوند «ار» بیفزاییم «صفت فاعلی» به وجود می آید مانند: فعل( دیدن ™مصدر مرخم ™دید+ ار™دیدار.)

ôاگر به آخر مصدر مرخم پسوند«ار»  اضافه کنیم دو حالت به وجود می آید:اول صفتی به وجود می آید

که انجام دهنده کار است و آن را « صفت فاعلی» می گوییم مانند: خریدار. 

 دوم  اسمی ایجاد می گردد که در این صورت آن را «اسم مصدر» می نامیم.

5-7:  بن مضارع یا مضارع + گار= آموزگار، پرهزگار. (صفت فاعلی با پسوند «گار» که بعضی آن را« صیغه مبالغه» نیز می گویند مانند: فعل خواستن: ™امر: بخواست ™حذف ( ب)™خواست + گار ™خواستگار)

6-7: اسم معنی و بندرت صفت یا بن فعل + گر= دادگری، رفتگر.( این صفت را «صیغه مبالغه» می نامند مانند: ستم: ستمگر .)

7-7 : صفت فاعلی با پسوند« کار»: اگر به اسم معنی پسوند «کار» اضافه کنیم باز هم صفت فاعلی به وجود می آید. که این صفت را نیز بعضی «صیغه مبالغه» می نامند.

ôنکته8: صفات فاعلی که با پسوند« گر و کار» ساخته می شوند اگر در انه به جای اسم معنی ، اسم ذات به کار رفته باشد « صیغه شغل» نامیده می شوند. مانند: مس: مسگر، فز: فلزکار.

ôنکته9: در فارسی امروز صفت توصیفی بیشتر پس از اسم یعنی موصوف به کار می رود و رابطه میان این دو کلمه (–ِ ) است که «کسره اضافه »خوانده می شود. مانند: مردِ زورمند.

***

ôنکته: «صفت عادی» کسی یا چیزی را بی سنجش با کسی یا چیزهای دیگر و بی ذکر اندازه و مقدار صفت وصف می کند.

ôصفت عادی گاهی مثبت است و گاهی منفی .

ô : برای تعیین اندازه و مقدار صفت، کلمات بسیار، پاک، نیک، عظیم، سخت و مانند آنها پیش از صفت می آید.

ôنکته: صفات مقداری:  از ترکیب اسم با صفتات بسیار، کم، اندک، تنگ، پر، فزون، صفاتی ساخته می شود که علاوه بر مفهوم صفت بر مقدار آن نیز دلالت دارد. اینگونه صفات را «صفات مقداری » می خوانیم.

ôنکته: صفت سنجشی: صفتی است که با آن موصوف با کسان یا چیزهای دیگر سنجیده می شود که شامل صفت« برتر و برترین»است .

ô : بعضی از صفتها در فارسی خود مفهوم سنجش را نیز دارند و ممکن است بدون پسوند «تر» یا «ترین» به کار برده شوند. مانند: که، مه.

ô: بعضی صفتهای عربی که در فارسی به کار می روند خود دارای مفهوم سنجش است. این صفتها را در صیغه ی عربی « افعل التفضیل » می خوانند.مانند: اصغر، ارشد، اکبر.

صفتهای عربی را که بر این وزن است نمی توان با پسوندهای  «تر و ترین» آورد .

ô: اینگونه صفتهای عربی هم معنی صفت« برتر» و هم«برترین» را می رسانند:

ارشد اولاد= بزرگترین فرزند                           اعلم از دیگری=دانشمند تر از دیگری.

***

ô: صفت همیشه وابسته به اسم است .

ô: هر صفت عادی،چه مثبت و چه منفی  می تواند دارای متممی باشد. که گاهی متمم صفت عادی اسم است. مانند: حسن رفتگر محله است.

در این جمله کلمه «رفتگر» صفت و وابسته به اسم «حسن»است.

اما کلمه «محله» که اسم است، متمم این صفت است و معنی آن را کامل می کند.

 ô: متمم صفت عادی گاهی صفت دیگری است که مقدار صفت اصلی را  بیان می کند.

مانند: زهرا بسیار دونده .

ô: صفت برتر متممی لازم دارد که همیشه اسم است. مانند: حسن عاقلتر از تقی است.

توجه: متمم با حرف اضافه «از» به صفت می پیوندد.

توجه: گاهی متمم صفت برتر خود دارای متمم دیگری است.

مانند: خانه او بزرگتر از مسجد ده است.

در این جمله کلمه «ده» متمم کلمه «مسجد» است. که خود متمم صفت برتر شمارده می شود.

توجه: صفت برترین نیز همیشه به متمم محتاج است.

مانند: رخش معروفترین اسب است.

 ô: در ابیات قدیم متمم گاهی با حرف ربط «که» به صفت برتر می پیوسته است.

مانند: به نزدیک من صلح بهتر که جنگ.

 


موضوعات مرتبط: مباحث مهم دستوری و شناخت زبان فارسی
[ دوشنبه هشتم تیر ۱۳۹۴ ] [ 3:54 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]
تلمیحات در ادبیات فارسی2
درس اول - الهی

1-به نام آن خدای که نام او راحت روح است:

الا بذکرالله تطمئن القلوب

(سوره رعد- ایه 28)

آگاه شوید که تنها یاد خدا آرام بخش دلهاست.

2-سلام خدا در وقت صباح مومنان را صبوح است:

هوالذی یصلی علیکم و ملائکته لیخرجکم من الظلمات الی النور و کان باالمومنین رحیما.

(سوره احزاب آیه 43)

اوست خدایی که هم او و هم فرشتگانش بر شما بندگان رحمت می فرستند تا شما را از ظلمتها بیرون آورد و به عالم نور برساند و او بر اهل ایمان بسیار رئوف و مهربان است.

3-مهر او بلا نشینان را کشتی نوح است.

به داستان حضرت نوح تلمیح دارد.

حضرت نوح ازپیامبران بنی اسرائیل که950 سال پیامبر بود. هنگامی که نوح ملاحظه کرد که بعد از مدت طولانی پیامبری جز قلیلی بدو نگرویدند در حق قوم خود نفرین کردو نفرین او مستجاب گشت به فرمان خدا نوح کشتی ساخت و از هرچه درون زمین بود نمونه هایی ازنر و ماده برداشت تا چون طوفان فرو نشیند دگر باره جهان را آبادان سازد سرانجام به فرمان الهی آب فرو نشست و کشتی نوح بر کوه جودی فرو نشست اینگونه بود که نوح به همراه 80تن از پیروان او پس از پایان طوفان از کشتی پیاده شدند و از مرگ رهایی یافتند.( دکتر شمیسا،سیروس،                  فرهنگ تلمحات، بهار 86 چاپخانه تابش ، نشر میترا          صص660-669 )

 

4- الهی ترسانم از بدی خود

و ما أبری نفسی ان النفس الاماره باالسوء الا ما رحم ربی غفور رحیم(یوسف ایه53)

یادآور بیت منطق الطیر:

خلق ترسند از تو من ترسم ز خود/ کز تونیکو دیده ام ازخویش بد

ترجمه: و من خود را از عیب مبرا نمی دانم زیرا نفس اماره انسان را به کارهای زشت وا میدارد جز آنکه خدا به لطف خود بنده را نگه دارد که خدا امرزنده و مهربان است.

همای رحمت

5- برو ای گدای مسکین در خانه ی علی زن

که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را

تلمیح دارد به ایه:انما ولیکم الله و رسوله و الذین امنو یقیمون الصلوة و یوتون الزکوة و هم راکعون

(مائده 55)که حضرت علی انگشترخود را در نماز به گدا بخشید.

ترجمه: ولی امر و یاور شما تنها خدا و رسول آن  مومنان هستند که نماز به پاداشته و به فقیران در حالت رکوع زکات می دهند .(منظور آیه :حضرت علی(ع) است)

 

6- به جز علی از که آرد پسری ابوالعجایب

که علم کند به عالم شهدای کربلا را؟

اشاره به واقعه کربلا دارد.

7-به جز علی که گوید به پسر که قاتل من

چو اسیرتوست اکنون به اسیر کن مدارا

تلمیح دارد به جوانمردی علی(ع) که به حسنین سفارش کرد که با قاتل من بن ملجم مرادی مدارا کنید.

8-چو به دوست عهد بندد زمیان پاک بازان

چو علی که میتواند که به سر برد وفارا؟

اشاره به خوابیدن علی(ع) در بستر پیامبر(ص) در لیلة المبیت دارد.

9-نه خدا توانمش گفت نه بشر توانمش گفت

متحیرم چه نامم شه ملک لا فتی را؟

به حدیث لا فتی الا علی لا سیف الا ذوالفقار

چون مصطفاش دراسدالله مثال داد/ طغرای آن مثال کشیدند لا فتی (عطار ص 705)

زآسمان از برای نصرت او /آیه ی لافتی فرستادم( تلمیحات ص489)

درس سوم حمله حیدری

10-برافروخت پس دست خیبر گشا/ پی سر بریدن بیفشرد پا

راست گفتی که اآن حصار بلند / خیبرستی و میرما حیدر(فرخی 126)

ای گشاینده ی در خیبر قرآن/بی گشایش های خوبت خیبرست(ناصرخسرو،35)همان ص297

حضرت علی چهارمین خلیفه  راشیدین است به جوانمردی وشجاعت وعلم مشهور است حضرت علی فاتح قلعه ی یهودی نشین خیبر است و در ان قلعه ی محکم را با دستان خود از جا کند  و جبرئیل با او بود و علی در این جنگ در را در بر گرفت و سپر خویش کرد و ضبت را دفع کرد.(فرهنگ تلمیحات شمیسا چاپ سوم ،1371،چاپخانه تابش ،اتشارات فردوس)

درس هفتم سوشون

11- امشب شب سووشون است.

حفظ شعر: آواز عشق

12- از مه اومه شکافت دیدن او بر نتافت/ ماه چنان بخت یافت او که کمینه گداست

کافران مکه به پیامبر می گفتند اگر مارا حجتی بنمایی که در آن ببینیم آن گه دانیم که توپیغمبری.

پیغمبرگفت: که این بر خدای عز و جل آسان است. پس  با اشاره انگشت ماه را در وسط آسمان به دو نیم کرد و این معجزه به شق القمر معروف است. «  آن که از ایمای انگشتش دو گیسو بندکرد/از؟چه ازیک آینه بر سقف چرخ چنبری  (آینه : ماه)انوری،ج1،474(همان ص 590)

13-خود ز فلک برتریم وز فلک افزون تریم

زین دو چرا نگذریم؟ منزل ما کبریاست

اشاره به معراج پیامبر دارد. حضرت محمد (ص)از زمین به آسمان معراج کرد او در این سفر سوار بر اسبی به نام براق بود و درآن شب (لیلة الاسری )همه انبیا در تجلیل و تکریم پیامبر کوشیدند.(همان ص 593)

14-بوی خوش این نسیم از شکن زلف اوست/شعشه ی این خیال زان رخ چون والضحاست

15-آمد موج الست کشتی قالب ببست / باز چو کشتی شکست نوبت وصل و لقاست

خداوند آدمیان را از صلب آدم بیرون آورد و به ایشان فرمود:«الست بربکم» آیا من پروردگار شما نیستم؟ و آدمیان گفتند: آری هستی و...خدا عهد بر ایشان بگرفت. (همان صص73-74)

درس نهم :(در بیابان های تبعید)

16-ایا از سرزمین تو بود که فرشتگان سرودهای صلح و شادی را برای چوپانان خواندند؟

اشاره به ظهور پیامبران از بیت المقدس

حفظ شعر:آن قصر که جمشید در او جام گرفت / آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت

جمشید پسر طهمورث و چهارمین شاه پیشدادی است .700سال شاهی کرد لباس دوختن و کشتی رانی و پزشکی را به مردم آموخت.آهن را نرم کرد و از آن سلاح ساخت.جشن نوروز را او بنا کرد. جام جهان نما جامی بود که جمشید اوضاع جهان را در آن مشاهده می کرد. این جام بعدها به کیخسرو و بعد از او به دارا رسید.چون جمشید مخترع شراب و جام شراب بود به آن نیز جام جمع می گویند .در ادبیات عرفانی جام شراب همچون جام جهان نماست. تمام راز های هستی را بر آدمی آشکار  می نماید و عارفان از آن  به دل تعبیر کرده اند جام مزبور را جام گیتی نما نیز نامیده اند.(همان 239-241)

17- آن قصر که جمشید در او جام گرفت/ آهو بچه کرد و روبه ارام گرفت

جام:پیدایش می به زمان جمشید برمیگردد و همین موضوع باعث پیدایش جام جم شد.

جمشید-پسر طهمورث و چهارمین شاه پشدادی است که 700سال شاهی کرد لباس دوختن و پزشکی را به مردم اموخت و اهن را نرم کرد و از ان سلاح ساخت و از این ابداعات بسیاری از امور را به او منسوب است.جام جهان نما جامی بود که جمشید اوضاع جهان را در ان مشاهده میکرد این جام بعد از او به دارا رسید . از انجا که جمشید مخترع شراب و جام شراب است به ان نیز جام جم میگویند در ادبیات عرفانی جام شراب همچون جام جهان نما تمام رازهای هستی را برای ادمی اشکار میکند و عارفان غالبا جام جم یا جام جهان نما را به دل تعبیر کرده اند جام مزبور را جام گیتی نما یا ایینه ی گیتی نما نیز نامیده اند.

18- بهرام که گور می گرفتی همه عمر/ دیدی که چگونه گور بهرام گرفت؟

بهرام پنجم مشهور به بهرام گور پانزدهمین پادشاه ساسانی است .یزدگرد بزهکار پدر بهرام برای این که بهرام مانند دیگر فرزندان او نمیرد و بماند به صلاحدید منجمان  او را به اعراب فرستاد  تا در انجا پرورش یابد.او به شادی و بخشندگی معروف است به او گنجی به نام گنج گاو نسبت داده اند که همه را به مردم فقیر بخشید. بهرام به شکار گورخر معروف است یک روز به صید رفته بود ناپدید شد و با اسب در جاهی افتاد مردم جمع شدند و خواستند که او را برکشند اسب را گرفتند ولی بهرام را نیافتند.(همان صص189-191)

19-هر مخلوقی نشانی از خداست و هیچ مخلوقی او را هویدا نمی سازد

ایه:لا تدرکه الابصار و هو یدرک الابصار

درس:درآرزوی تو باشم

به وقت صبح قیامت که سر ز خاک بر آرم :تلمیح به زنده شدن مردگان در روز قیامت دارد.

درس: ( دل می رود زدستم)

20-اسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است/ با دوستان مروت با دشمنان مدارا

اشاره به آیه ی 43 سوره طهکخداون خطاب به موسی و هارون می فرماید:بروید به سمت فرعون ؛ بدرستی که او طغیان کردهو گستاخ شده است وبا او به نرمی و ملایمت سخن بگویید.

21-  هنگام تنگ دستی در عیش کوش و مستی/ کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را

قارون یکی از خویشان موسی بود. ثروت و گنج های او معروف است قارون نزد موسی کیمیاگری اموخت و از این راه ثروت بیکرانی اندوخت و مغرور شد قارون در حالی که بر گنج خود نشسته بود به دعای موسی به اعماق زمین فرو رفت علت نابودی او در تفاسیر آمده است با اتهام زنا به موسی(ع) خواست تا او را بدنام کند که موسی(ع) به زمین دستور داد تا او و سرایش و گنج هایش را به زمین فرو برد.(همان 513-514)

21-آیینه سکندر جام می است بنگر/ تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا

آیینه اسکندر در حقیقت آیینه  اسکندریه است.یعنی آیینه ای که بر فراز مناره ای در اسکندریه نصب  است.(فرهنگ معین اعلام) اما بنابر افسانه ها و اساطیر اسکندر برای اگاهی از شورش اهل فرنگ این مناره را بنا کرد و آیینه ای از حکمت را ساخت و بر ان مناره ها نهادو دیده بانانی معین کرد تا هنگام حمله دشمن آن ها را اگاه کند دو بار آنان را شکست داد بار سوم دیده بانان غفلت کردند و اهل فرنگ آمدند و شهر اسکندریه را خراب کردند و ان آیینه را به دریا انداختند ولی اسکندر آیینه را دوباره بر سر مناره نصب کرد از اغلب روایاتی که در مورد آیینه ی اسکندریه است مفهوم دوربینی و جهان نگری و دور نمایی است یعنی درست همان مفهومی که در ادبیات و عرفان ایران به جام جم و آیینه

ی جهان نما نسبت داده اند هردو از نظر اساطیری مفید عیب نمایی و از لحاظ تجلی گاه اسرار آفرینش و مشاهده جمال مستور جهان بوده است.(یاحقی ص55-56)

دارا:پسر بهمن پادشاه کیانی است .( داریوش سوم )در زمان او اسکندر به ایران حمله کرد و دارا را شکست داد و دو تن از وزیران وی او را شبانه به قتل رساندند و سلسله ی هخامنشیان نابود شد.(همان 300     )       

درس سیزده:

 22 -تو یک ساعت چو افریدون به میدان باش تا زان پس / به هر جانب که روی اری درفش کاویان بینی

فریدون:ششمین شاه ایران که 500 سال پادشاهی نمود.وی پیش بند چرمی کاوه را پرچم لشکر خود قرار داد.کاوه هنگام قیام علیه ضحاک و پیش بند را بر سر نیزه کرد مردم را به شورش فرا خواند. فریدون پس از پیروزی بر ضحاک این چرم را به فال نیک گرفت وبر آن گوهر های رنگارنگ آویخت.درفش کاویان اینجا نماد پیروزی است.(همان صص503-506)

  23-زیزدان دان نه از ارکان که کو ته دیدگی باشد /که خطی از خرد خیزد تو آن را از بنان بینی

آیه 17 سوره انفال « و ما رمیت اذ رمیت و لکن الله رمی»هنگامی که تو تیر انداختی تو به هدف نزدی بلکه خا تیر را پرتاب کرد.(خطاب خدا به پیامبر)

24-بدین زور و زر دنیا چو بی عقلان مشو غره/ که این آن نوبهاری نیست کش بی مهرگان بینی

جشن مهرگان به فریدون منسوب است  زیرا در این روز ملایکه کاوه آهنگر را یاری کردند و فریدون در این روز بر تخت نشست وضحاک را در بند کرد.این جشن از 16 مهرتا 21 مهر برپا می شد.مهرگان در این درس مجاز از پاییز است.(همان 505)

25-  سر الب ارسلان دیدی ز رفعت رفته بر گردون ؟ به مرو آ تا کنون در گل تن الب ارسلان بینی:

بیت تلمح دارد به پادشاهی و فرمان روایی الب ارسلان که نماد قدرت و سلطه و مقام است.

حفظ شعر «پشت ریا ها »:

  26-تصویری از مدینه ی فاضله ازسهراب سپهری .رایتی از امام صادق :«خداوند پشت دریاها شهری دارد به اندازه 40 وز طول می کشد تا خورشید آن را بپیماید و در ان شهر مردمی هستند  که هیچگاه گناه نمی کنند وابلیس را نمی شناسند. {بحارالانوار جلد 54 ، ص 333}

درس:انتظار

27- می درخشی از بدر/و می رسی از کعبه/و کوفه همین تهران است.

تلمیح دارد به روایتی که امام زمان در کعبه ظهور و در کوفه حکومت خواهد کرد.

28- ذوالفقار را باز می کنی:نام شمشیری که در اختیار پیامبر بود و در غزوه احد آن را به علی(ع) بخشید.

درسایه سار نخل ولایت:

29-خجسته باد نام خداوند نیکو ترین آفریدگاران:تلمیح دارد به آیه 14 «فتبارک الله احسن الخالقین»

دیواره ی اهرام:سه مقبره معروف در مصر حدود سه هزار قبل از میلاد مسیح در نزدیکی قاهره برای پادشاهان ساخته اند

30- فرعون لقب سلاطین باستانی مصر است.

31-در کنار تنورپیرزنی جای می گیری:اشاره به یاری رساندن علی(ع) به نیازمندان و پیرزنان دارد.

32-زیر مهمیزکودکانه ی بچگکان یتیم:اشاره به رفتار مهربانانه ی  حضرت علی(ع) با کودکان یتیم دارد.

33-پای افزاری وصله دار به پا کند و مشکی کهنه بر دوش کشد.تلمح به ساده زیستی علی (ع).

34- ای روح لیلةالقدر:به نزول جبرئیل در شب قدر اشاره دارد.

35- چاه از آن  که تو در آن گریستی جوشان است:اشاره به گریستن و درد دل کردن علی(ع) با چاه.

36- چگونه شمشیری زهر آگین/ پیشانی بلند تو این کتاب خداوند را از هم می گشایک تلمیح به ضربت خوردن حضرت علی.

37-هنگام که به همراه آفتاب به خانه ی یتیمکان بیوه زنی تابیدی:کمک رسانی علی (ع) به ضعیفان نیازمندان.

38-و بر آن شانه که پیامبر پای نهاد:اشاره به ماجرای فتح مکه و شکستن بت ها به دست علی(ع)پا بر شانه ی پیامبر نهاد.

39- در احد که گل بوته ی زخم ها تنت را دشت شقایق کرده بود: علی(ع)در غزوه ی احد بیش از 80 زخم بر داشت.

40 - دری که به باغ بینش ما گشوده ای / هزار بار خیبری تر است: علی(ع)در غزوه ی احد در بزرگ قلعه را از جا کند.

  41-درس طرحی از یک زندگی: بمیرید پیش از آن که بمیرید:ترجمه ی موتو قبل ان تموتوا

42-درس کعبه ی مخفی:

مصراع ک آن خلیل بنا کرد و این خدا خود ساخت: اشاره به ساختن کعبه توسط حضرت ابراهیم.

درس ریشه ی پیوند:

مصراع «خشم و ستیز رستم دستان نهفته است»

اشاره به رستم و زال و دلاوری های آنان.

[ جمعه هجدهم مهر ۱۳۹۳ ] [ 1:38 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]

 

 

نمونه سؤالات درس به درس ادبیات فارسی 2 . همراه با پاسخ

درس اول :

لغت :

«صمد» چه معنی می‌دهد؟ بی‌نیاز

3- در عبارت «عبدالله عمر بکاست، اما عذر نخواست.» عمر کاستن به چه معنی است؟ پیر شدن

4- معنی واژه‌ی «سحاب» چیست؟ ابر

املاء :

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «الطاف و مرحمت، زات و صفات، غذای گردان» ذات و صفات، قضای گردان

تاریخ ادبیات :

6- «زادالعارفین» اثر کیست؟ خواجه عبدالله انصاری

7- «حیدر بابا یه سلام» اثر کدام شاعر معاصر است؟ شهریار

8- خواجه عبدالله انصاری در چه قرنی می‌زیست؟ قرن پنجم

آرایه‌های ادبی :

9- اشاره و استفاده از آیات، احادیث و داستان‌های تاریخی در ضمن شعر یا نوشته، چه نام دارد؟ تلمیح

10- «تضمین» در شعر چیست؟ آوردن شعری از شاعری دیگر در سخن و شعر

11- «نثر مسجع» چیست؟ نثر آهنگین

درک مطلب :

12- «سلام او در وقت صباح مؤمنان را صبوح است.« ؛ یعنی ... رحمت الهی در صبحگاه مؤمنان را سرمستی و نشاط می‌بخشد.

13- مقصود از «کِشته‌ها» در عبارت «برکِشته‌های ما جز باران رحمت خود مبار.» چیست؟ اعمال انسان در دنیا

14- «برعیب‌های ما مگیر» ؛ یعنی ... : عیب‌های ما را مورد بازخواست قرار مده

15- «ابوالعجایب»چه‌معنی‌می‌دهد؟کسی‌که‌کارهای شگفت‌انگیز می‌کند.

16- «ماسوا» ؛ یعنی ... : همه‌ی مخلوقات، آن چه غیر از خداست.

17- «که و مه» ؛ یعنی ... : کوچک و بزرگ

18- منظور از «لسان‌الغیب» کیست؟ حافظ

درس دوم :

لغت :

1- در مصراع «دلیری کجا نام او اشکبوس» کجا ؛ یعنی ... : که

2- «گرزگران» به چه معنی است؟ گرز سنگین

3- «برآهیختن» ؛ یعنی ... : بیرون کشیدن

4- «سوفار» به چه معنی است؟ انتهای تیر

املاء :

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «فسوس و مزیح، بی‌باره‌گی، بوق و کوس» بی‌بارگی

تاریخ ادبیات :

6- زمینه‌های اصلی«حماسه»به‌چنددسته‌تقسیم می‌شوند؟ چهار دسته

7- «ایلیاد و ادیسه» چه نوع حماسه‌ای است؟ طبیعی

8- «حمله‌ی حیدری» چه نوع حماسه‌ای است؟ حماسه‌ی مصنوع

آرایه‌های ادبی :

9- تکرار صامت (ب) در مصراع «به بند کمر بر، بزد چند تیر» چه آرایه‌ای را پدید آورده است؟ واج‌آرایی

10- بیت «به شهر تو شیر و نهنگ و پلنگ / سوار اندر آیند هر سه به جنگ؟» چه آرایه‌ای دارد؟ مراعات نظیر

درک مطلب :

11- «تو قلب سپه را به آیین بدار» ؛ یعنی ... : سپاه را همان‌گونه که هست حفظ کن

12- «عنان را گران کرده» به چه معنی است؟ ایستاد و توقف

13- «که رهام را جام باده‌ست جفت» چه معنی می‌دهد؟ رهام اهل بزم است نه رزم

14- «زمین آهنین شد سپهر آبنوس» یعنی ... : زمین مثل آهن سخت و آسمان پر از گرد و غبار شد

15- «حماسه» برچندگونه است؟ دوگونه

16- اگر درحماسه به‌جای‌آفرینش‌حماسه به‌بازآفرینی حماسه پرداخته شود، کدام نوع حماسه به وجود آمده است؟ حماسه‌ی مصنوع

17- «کشانی‌هم‌اندرزمان‌جان‌بداد.»منظوراز«کشانی»کیست؟اشکبوس

درس سوم :

لغت :

1- «اسبی که بر اعضای او نقطه‌ها باشد.» واژه‌ی اسبی چه معنی می‌دهد؟ ابرش

2- واژه‌ی «حرب» در مصراع «زهم رد نمودند هفتاد حرب» چه معنی می‌دهد؟ آلت جنگ

3- «سهم»درمصراع«فلک‌باخت ازسهم‌آن‌جنگ رنگ»؛یعنی...:ترس

4- در مصراع «که شد ساخته کارش از زهر چشم» زهر چشم به چه معنی است؟ نگاه تند

املا:

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «طالب رزم،‌ شجاع غظنفر، حبیب خدا» : غضنفر

تاریخ ادبیات :

6- موضوع منظومه‌ی «حمله‌ی حیدری» درباره‌ی چیست؟ شرح زندگی و جنگ‌های پیامبر وحضرت علی

7- «حمله‌ی حیدری» اثر کیست؟ بادل مشهدی

آرایه‌های ادبی :

8- «دندان به دندان خاییدن» چه آرایه‌ای است؟ کنایه

9- در مصراع «همه رزمگه کوه فولاد گشت» کدام رکن‌های تشبیه حذف شده است؟ ادات تشبیه، وجه شبه

درک مطلب :

10- در بیت «سپر برسر آورد شیراله / علم کرد شمشیر آن اژدها» منظور از «اژدها» کیست؟ عمروبن عبدود

11- مصراع «چو ننمود رخ شاهد آرزو» به چه معنی است؟ چون هیچ کس بر دیگری پیروز نشد.

12- چرا شعر «حمله‌ی حیدری» حماسه‌ی مصنوع است؟ چون شاعر این حماسه را خود ساخته است.

13- در مصراع «برافراخت پس دست خیبرگشا ...» خیبرگشا کیست؟ حضرت علی (ع)

14- در مصراع «بینداخت شمشیر را شاه دین» بینداخت؛ یعنی ... : بزد

15- «غزا» ؛ یعنی ... : جنگ

16- منظور از «شیرحق» در مصراع «شیر حق را دان منزّه از دغل» کیست؟ حضرت علی (ع)

17- «او خدو انداخت بر روی علی» ؛ یعنی ... : او آب دهان بر روی علی (ع) انداخت.

18- «کرد او اندر غزایش کاهلی» به چه معنی است؟ از جنگیدن با او پرهیز کرد.

درس چهارم :

لغت :

1- «مصاف» ؛ یعنی ... : میدان‌های جنگ (جمع مصف)

2- «هزیمت» به چه معنی است؟ شکست خوردن

3- «قلیه» چه معنی دارد؟ نوعی غذا از گوشت

املاء :

4- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «بچه‌های سمج، مصمّم و متعسر، مبهوت فضا» : متأثر

تاریخ ادبیات :

5- فیلم‌نامه‌ی «بچه‌های آسمان» از کیست؟ مجید مجیدی

درس پنجم :

لغت :

1- «ترفیع» به چه معنی است؟ بالا بردن

2- «طعامی که در مهمانی و سور دهند» با چه واژه‌ای معادل است؟ ولیمه

3- «استیصال» چه معنی می‌دهد؟ درماندگی

4- «درزی» ؛ یعنی ... : خیاط

املا :

5- در عبارت «محتاج به تذکار نیست که ایشان در خوراک هم سر سوزنی قسور را جایز نمی‌شمردند.» کدام واژه نادرست نوشته شده است؟ قصور

تاریخ ادبیات :

6- «سیاحت‌نامه‌ی ابراهیم بیگ» اثر کیست؟ حاج زین‌العابدین مراغه‌ای

7- «مسالک‌المحسنین» را کدام‌نویسنده، نوشته است؟ عبدالرّحیم طالبوف

8- موضوع کدام کتاب «قصّه‌های عامیانه» نیست؟ «رستم‌نامه، هفت‌پیکر، امیرارسلان» ، هفت پیکر

آرایه‌های ادبی :

9- عبارت «رتبه‌های بالا را وعده بگیر و مابقی را نقداً خط بکش» چه آرایه‌ای دارد؟ کنایه

10- اگر عبارتی معنی دور و نزدیک داشته باشد و معمولاً معنی دور مورد نظر باشد، عبارت چه آرایه‌ای دارد؟ کنایه

درک مطلب :

11- «پاپی شدن» ؛ یعنی ... : اصرار کردن

12- جمله‌ی «میهمانی را پس خواندن» به چه معنی است؟ دعوت را پس گرفتن

13- مفهوم کنایی «کبّاده‌ی چیزی را کشیدن» چیست؟ ادعای چیزی داشتن

14- «شکوم ندارد» چه معنی می‌دهد؟ خجستگی ندارد.

15- ادبیات داستانی معاصر، از کدام دوره آغاز می‌شود؟ اوایل دروه‌ی مشروطه

16- آثار ادبی دوره‌ی مشروطه به چه قصدی نوشته می‌شد؟ به قصد انتقاد از اوضاع اداری، اجتماعی و سیاسی آن روزگار

17- داستان‌کوتاه‌ایرانی باکدام مجموعه متولّدشد؟یکی‌بود،یکی نبود.

18- آغازگر سبک واقع‌گرایی در نثر معاصر و پدر داستان‌نویسی فارسی کیست؟ محمدعلی جمال‌زاده

19- «بی‌نهایت چلمن» ؛ یعنی ... : بیش از حد بی‌دست و پا

20- «در محظور گیر کردن» به چه معنی است؟ در تنگنا افتادن

درس ششم :

لغت :

1- «آن لاورتون را خودم به درک می‌فرستادم.» (لاور) به چه معنی است؟ رهبر

2- «تلکه کردن» ؛ یعنی ... : پول یا مالی که با مکر و فریب و چاپلوسی به‌دست آید.

3- «کومه» به چه معنی است؟ کپر، لونک

4- «جرز» ؛ یعنی ... : دیوار اتاق و ایوان

املاء :

5- در عبارت «تا قهوه خانه چند صد زرع بیش‌تر فاصله نبود.» کدام کلمه نادرست نوشته شده است؟ ذرع

تاریخ ادبیات :

6- «چشم‌هایش» اثر کیست؟ بزرگ علوی

7- کتاب «از رنجی که می‌بریم» از کدام نویسنده‌ی معاصر است؟ جلال آل احمد

8- کدام داستان «بزرگ علوی» مدت‌ها راهنمای عمل نویسندگان مبارز بود؟ گیله مرد

آرایه‌های ادبی :

9- عبارت «باد چنگ می‌انداخت و می‌خواست زمین را از جا بکند.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

10- «رجز خواند» چه آرایه‌ای است؟ کنایه

درک مطلب :

11- «دل پری داشت.» ؛ یعنی ... : بسیار ناراحت بود.

12- عبارت «گوشش به این حرف‌ها بدهکار نبود.» به چه معنی است؟ توجهی نمی‌کرد.

13- قسمت مشخص شده در عبارت «چند روز پیش یک اتوبوس را توی جاده لخت کردند.» به چه معنی است؟ غارت کردند.

14- «از آن کهنه کارها هستی.» ؛ یعنی ... : زرنگ و باتجربه‌ای

15- «نرده‌ی چوبی یا آهنی که اطراف محوطه یا باغی نصب کنند» هم‌معنی با چه واژه‌ای است؟ طارمی

16- با توجه به درس «محمد ولی ، گلیه مرد و مامور بلوچ» نماد چه انسان‌هایی هستند؟ چاپلوس، ظلم ستیز، دورو

17- «بزرگ علوی» از نخستین تحصیل کرده‌های ایرانی ، در کدام کشور بود؟ آلمان

18- چرا انتشار نوشته‌های بزرگ علوی در ایران قبل از انقلاب ممنوع بود؟ با رژیم حکومتی ایران مخالف بود.

19- «حساب کهنه پاک کرد.» ؛ یعنی ... : ناراحتی گذشته را می‌خواست جبران کند.

20- «خانه‌ی کسی را تفتیش کردن» به چه معنی است؟ خانه‌ی کسی را بازرسی کردن.

درس هفتم :

لغت :

1- «ظرفی از پشم بافته که چیزها در آن کنند.» هم معنی با چه واژه‌ای است؟ جوال

2- «خروس‌خوان» ؛ یعنی ... : صبح زود

3- در جمله‌ی «با مال می‌رویم. غلام شما محمدتقی مال آورده» مال به چه معنی است؟ حیوان

4- «نقل گفتن»در عبارت «حالا دلت خواسته برایت نقل بگویم.» چه معنی می‌دهد؟ لطیفه گفتن

املاء

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «لباس غضب، قریب بی‌کس ، روح معذب» : غریب

تاریخ ادبیات :

6- نخستین مجموعه داستان خانم «سیمین دانشور» چه نام داشت؟ آتش خاموش

7- موضوع کتاب «سووشون» چیست؟ توصیف زندگی اجتماعی مردم فارس در خلال جنگ جهانی دوم.

آرایه‌های ادبی :

8- در عبارت «گندم‌ها مثل سیل طلا روی هم انبار شده.» وجه شبه کدام است؟ زردی

9- جمله‌ی «چراغ‌های ذهنش روشن بود.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

10- در مصراع «ما به فلک بوده‌ایم، یار ملک بوده‌ایم.» کلمات مشخص شده چه آرایه‌ای دارد؟ جناس

درک مطلب و دانستنی‌های درس

11- مفهوم «آن ناکام با رعیّتش مثل برادر تا می‌کرد.» چیست ؟ آن ناکام با رعیتش مثل یک برادر بزرگ‌تر رفتار می‌کرد.

12- «شلخته درو کنید.» ؛ یعنی ... : بی‌دقت درو کنید.

13- «حاصلی که در تابستان و اوایل پاییز به دست می‌آید.» اصطلاح چه نامیده می‌شود؟ کشت صیفی

14- جمله‌ی «تنها می‌آید سی میدان» چه معنی می‌دهد؟ تنها به طرف میدان می‌آید.

15- «سر و پکالش خینی می‌شود.» ؛ یعنی ... سرو صورتش خونی می‌شود.

16- در عبارت «بغلش می‌زند و از اسب به زمین می‌گذاردش» ضمیر متصل (ش) چه نقشی دارد؟ مفعول

17- «با آن دشمن لعین چر بکند.» ؛ یعنی ... : با آن دشمن لعین بجنگند.

18- «کمینه» به معنای ...... است. کم‌ترین

19- «فکری است» ؛ یعنی ... : در حال فکر کردن است.

20- «هیمه به چه معنی است؟ هیزم

درس هشتم :

لغت :

1- «مندرس» ؛ یعنی ... : پاره و کهنه

2- «خپله» ؛ یعنی ... : چاق

3- «عفریت» به چه معنی است؟ اهریمن، شیطان

املاء :

4- املای کدام ترکیب نادرست است؟ «حد نساب، رحم و عطوفت، همهمه‌ی خریداران» : حد نصاب

تاریخ ادبیات :

5- «خوشه‌های خشم» اثر کیست؟ جان اشتاین بک

6- کدام نویسنده از چهره‌های مهمّ ادبیات پایداری امریکای لاتین است؟ پابلونرودا

7- کتاب «کلبه‌ی عموتم» را چه کسی نوشته است؟ خانم هریت بیچراستو

8- «آدم‌ها و خرچنگ‌ها» اثری است از ... : خوزوئه دوکاسترو

آرایه‌های ادبی :

9- در عبارت «سرش مثل گلوله گرد بود و چشم‌های درشتش جایی را نمی‌دید.» وجه شبه چیست؟ گرد بودن

درک مطلب :

10- در شعر «من برآنم که بادستان تو و من / با دشمن، رویارو توانیم شد.» بر چه امری تأکید شده است؟ اتّحاد

11- کتاب «کلبه‌ی عموتم» کدام جلوه از جلوه‌های ادبیات پایداری تصویر و ترسیم می‌کند؟ مبارزه با برده‌داری

12- ارباب خشن و بدنهاد در کتاب «کلبه‌ی عموتم» چه نام دارد؟ لگر

13- جنگ داخلی آمریکا چه سرانجامی یافت؟ سرانجام آن القای برده‌داری بود.

14- شعر «تورا می‌خوانم» پایداری مردم ... را به تصویر کشیده است؟ شیلی

15- نوشته یا سروده ای که مبارزه‌ی ملت‌ها را در برابر استبداد داخلی یا تجاوز بیگانگان نشان دهد، چه نوع ادبیاتی است؟ ادبیات پایدار

16- مخاطب «شعر و داستان مقاومت» چه کسانی هستند؟ وجدان عام بشری

17- «اثل مانین» از چهره‌های برجسته‌ی ادب مقاومت کدام کشور است؟ فلسطین

18- داستان «کلبه‌ی عموتم» در کجا اتفاق می‌افتد؟ کشت‌زارهای ایالت‌های جنوبی آمریکا

درس نهم :

لغت :

1- «سفاهت» ؛ یعنی ... : بی‌خردی

2- «قهر» به چه معنی است؟ غلبه‌کردن ، عذاب‌کردن

3- «پای‌کوبی و جشن ملی در منطقه‌ی سوریه» چه نام دارد؟‌دبکه

4- «ماه ایار» معادل کدام ماه است؟ ماه سوم بهار (خرداد)

املاء

5- عبارت «من از وی در قضب نمی‌شوم و او از من صاحب ادب می‌شود.» کدام واژه نادرست نوشته شده است؟ غضب

تاریخ ادبیات :

6- شعر «در بیابان‌های تبعید» سروده‌ی کیست؟ جبرا ابراهیم جبرا

7- کدام شاعر فلسطینی را «شاعر مقاومت فلسطین» نامیده‌اند؟ محمود درویش

آرایه‌های ادبی :

8- در شعر «گل‌هایش مانند نقش برجامه‌های زنانه است.» ادات تشبیه کدام واژه است؟ مثل

9- «قهقه‌ی فشنگ‌ها» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

10- در جمله‌ی «سرزمین‌ما زمرّد است» وجه شبه چیست؟ سبزی (محذوف)

درک مطلب  :

11- در شعر «با عشق خود چه کنیم، درحالی که چشمانمان پر از خاک و شبنم یخ‌زده است؟» منظور از «عشق خود» چیست؟ سرزمین فلسطین

12- عبارت عربی «کل اناء یترشّح بما فیه» معادل با کدام ضرب‌المثل فارسی است؟ از کوزه همان برون تراود که دروست.

13- «بر سبیل تلطّف» ؛ یعنی ... : از روی مهربانی

14- «زیتون» نماد چیست؟ صلح

15- در عبارت «از سایه‌های آبی، خارهای سرخ براجساد به جا مانده، فروریخت.» منظور از «خارهای سرخ» چیست؟ بمب و موشک

16- «سنگ مردگان» ؛ یعنی ... : سنگ شکنجه

17- در شعر«زیبای کوچکش را ربودند و گفتند تو آواره‌ای» منظور از «زیبای کوچک» چیست؟ سرزمین فلسطین

18- «نرون مرد، اما رُم نمرده است.» به چه معنی است؟ ستمگر نابودشدنی است اما عدالت بر جای می‌ماند.

19- در شعر «فرشتگان سرودهای صلح و شادی انسان را برای چوپانان خواندند.» منظور از چوپانان کیست؟ پیامبران

20- «حضرت روح‌الله» کدام پیامبر است؟ عیسی (ع)

درس دهم :

لغت :

1- «سیاهی‌هایی که از دور دیده می‌شود.» با چه واژه‌ای هم‌معنی است؟ اشباح

2- «موحش» ؛ یعنی ... : ترسناک

3- «کوکب» به چه معنی است؟ ستاره

4- «خلنگ» ؛ یعنی ... : علف جارو

املاء :

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «نگاه تزرّع‌آمیز، تاریکی غلیظ، جرئت گریستن» تضرّع‌آمیز

تاریخ ادبیات :

6- «بینوایان» اثر کیست؟ ویکتورهوگو

7- کدام شاعر است که از ده‌سالگی به شعر گفتن پرداخت و با وجود سن کم به عضویت فرهنگستان فرانسه درآمد؟ ویکتورهوگو

آرایه‌های ادبی :

8- عبارت «چند دسته از بوته‌های خار، در نقاط بی‌درخت سوت می‌زدند.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

9- «صدای پای جانوران را که روی علف‌ها راه می‌رفتند، دید.» چه آرایه‌ای دارد؟ حس‌آمیزی

10- جمله‌ی «انسان باید مثل گربه باشد.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

درک مطلب :

11- «نگاه تضرّع‌آمیز» ؛ یعنی ... : نگاه التماس‌آمیز

12- «قد علم‌کردن» به چه معنی است؟ اظهار وجود کردن

13- بزرگ‌ترین قهرمان کتاب بینوایان چه نام‌دارد؟ ژان‌وارژان

14- «رمانتیک» ؛ یعنی ... : افسانه‌ای داستانی

15- چرا «ویکتورهوگو» بیست سال را در تبعید گذراند؟ به دلیل مخالفت با ناپلئون

16- ماجرای مردم تیره‌روزی که با دشواری‌های زندگی روبه‌رو بوده‌اند، در کدام اثر ویکتورهوگو به خوبی بیان شده است؟ بینوایان

17- ویکتورهوگو در چه قرنی می‌زیسته‌ است؟ قرن نوزدهم

18- «متراکم» ؛‌ یعنی ... : روی هم جمع شده

19- «مُحال» به چه معنی است؟ غیرممکن

20- «لب پرزدن» ؛ یعنی ... : بیرون ریختن

درس یازدهم :

لغت :

1- «تعلّل» به چه معنی است؟ بهانه کردن

2- «معجون» ؛ یعنی ... : مخلوطی از چند چیز

3- در عبارت «چراغ را در اصلاح کردن بکش» کشتن چراغ چه معنی می‌دهد؟ خاموش کردن چراغ

4- «خاییدن» ؛ یعنی ... : جویدن

املاء :

5- کدام کلمه در عبارت «یک صندوق نامه به دیوار نسب شده بوده که هرگز پستچی نامه‌ای در آن نینداخته بود.» غلط نوشته شده است؟ نصب

تاریخ ادبیات :

6- نام اصلی «اُ. هنری» چیست؟ ویلیام سیدنی پورتر

7- «اُ . هنری» در آثارش به زندگی چه کسانی می‌پردازد؟ طبقات فرودست جامعه

8- کدام اثر از «اُ . هنری» نیست؟ «خاطرات خانه‌ی مردگان، چرخ و فلک، اختیارات» : خاطرات خانه‌ی مردگان

آرایه‌های ادبی :

9- در عبارت «مادام سوفیا خرمن زلف دلا را دید و گفت بیست دلار» مشبه‌به کدام واژه است؟ خرمن

10- عبارت «دلا کلاهش را برداشت و از زیر آن آبشار طلایی رنگ سرازیر شد.» چه آرایه‌ای دارد؟ استعاره

درک مطلب  :

11- «آرزو مکن که خدا را در جایی جز همه جا بیابی.» ؛ یعنی ... : خدا همه جاست.

12- مفهوم جمله‌ی «هیچ از او ذخیره مگذار» چیست؟ چیزی را از او پنهان مکن

13- «تحفة‌الاخوان» اثر کیست؟ کمال‌الدین عبدالرزاق کاشانی

14- «ای‌کاش عظمت درنگاه تو باشد.» کدام شعر «سهراب سپهری» را به‌یاد می‌آورد؟ چشم‌ها را باید شست / جور دیگر باید دید.

15- «قوت کودکان» ؛ یعنی ... : غذای کودکان

16- «مائده‌های زمین» از کیست؟ آندره ژید

17- منظور از «ته مانده‌ی چپاول مادام سوفیا» چیست؟ موهای باقی مانده روی سردر

18- «ولع« ؛ یعنی ... : حرص

19- «ترمیم» به چه معنی است؟ تعمیر و بازسازی.

20- «این آیت فرو آمد» ؛ یعنی ... : این آیه نازل شد.

درس دوازدهم :

لغت :

1- «تفقّد» ؛ یعنی ... : دلجویی کردن

2- «باد شرطه» به چه معنی است؟ باد موافق

3- «ایهام» در لغت چه معنی می‌دهد؟ به گمان افکندن دیگران

4- در مصراع «حافظ به خود نپوشید این خرقه‌ی می‌آلود» به خود ؛ یعنی ... : به اختیار خود

تاریخ ادبیات :

5- کدام شاعر لقب «استاد سخن» گرفته است؟ سعدی

6- شرح داده شده «حافظه‌ی ماست و شعر او سرشار از اندیشه‌های عمیق حکمی و عرفانی و احساس‌ها و عواطف ژرف انسانی است.» درباره‌ی کدام شاعر است؟ حافظ

آرایه‌های ادبی :

7- مصراع «گفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست» چه نوع آرایه‌ای دارد؟ ایهام

8- مصراع«آیینه‌ی‌سکندر جام می‌است بنگر»چه‌آرایه‌ای دارد؟ تلمیح

درک مطلب  :

9- در مصراع «اگر خلاف کنم سعدیا به سوی تو باشم» قسمت مشخص شده چه معنی می‌دهد؟ خودخواه و خودبین باشم.

10- «خدارا» در مصراع «دل می‌رود ز دستم صاحب‌دلان، خدارا» به چه معنی است؟ قسم به خدا

11- «نیکی به جای یاران» ؛ یعنی ... : نیکی در حق یاران

12- منظور شاعر از «جام می» در مصراع «آیینه‌ی سکندر جام می است بنگر» چیست؟ قلب انسان پاک و آگاه

13- در مصراع «به مجعمی که در آینده شاهدان دوعالم» منظور از کلمات مشخص شده چیست؟ صحرای محشر، زیبایان

14- مفهوم مصراع «دلبر که در کف او موم است سنگ خارا» چیست؟ محبوبی که همه‌چیز در اختیار اوست.

15- در مصراع «مرا به باده چه حاجت که مست موی تو باشم» کدام قسمت جمله حذف شده است؟ فعل (است)

16- به «خواب عافیت» ؛‌یعنی ... : مرگ و نیستی

17- معنی «به بوی موی تو باشم» چیست؟ آروزی وصال تو را دارم.

18- «بادیه» چه معنی می‌دهد؟ بیابان

درس سیزدهم  :

لغت :

1- «شکردن» ؛ یعنی ... : شکار کردن

2- «عنان گیر» به چه معنی است؟ زمام‌دار و هدایت کننده

3- «بنان» ؛ یعنی ... : انگشت

4- «نمی‌هلند» ؛ یعنی ... : نمی‌گذارند

املاء :

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «عجز و درمانده‌گی، بایزید بسطامی، قعر بهر» درماندگی ، بحر

تاریخ ادبیات :

6- «طریق‌التحقیق» اثر کیست؟ سنایی غزنوی

7- سنایی غزنوی در چه قرنی زیسته است؟ ششم

8- کدام قالب شعری است که «سنایی» بر آن تأثیر گذار نبوده است؟ «غزل، قصیده، ترکیب‌بند» : ترکیب‌بند

9- افکار و اصطلاحات عرفانی را نخستین بار چه کسی در شعر خود مطرح ساخته است؟ سنایی

آرایه‌های ادبی :

10- مصراع «به سوی عیب، چون پویی، گر او را غیب‌دان بینی؟ چه آرایه‌ای دارد؟ جناس (عیب و غیب)

11- تفاوت «غزل و قصیده» در چیست؟ تعداد بیت‌ها و درون‌مایه‌ها

درک مطلب  :

12- «درفش کاویان» نماد چیست؟ پیروزی

13- «دوگانه» ؛ یعنی ... : نماز صبح

14- «صاحب گوهر» به چه معنی است؟ نژاده و اصیل

15- «فیه مافیه» از آثار ... و معروف ... است. منثور و مولوی

16- «تاس‌ها برگیر» به چه معناست؟ کاسه‌های مسین را بردار.

17- «ودود» به چه معناست؟ بسیار دوست دارنده

18- در مصراع «زیزدان دان نه از ارکان...» منظور از (ارکان) چیست؟ عنصار چهارگانه (آب، باد، آتش، خاک)

درس چهاردهم :

لغت :

1- «مناعت» ؛ یعنی ... : عالی طبع بودن

2- «مطلبی نغز و نیکو» هم معنی چه کلمه‌ای است؟ لطیفه

3- «مذموم» به چه معنی است؟ ناپسند و نکوهیده

4- «خدعه» ؛ یعنی ... : حیله و نیرنگ

املاء :

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «ترجیه مرگ، تذویر و ریا، مساوات و عدالت» : ترجیح ،‌ تزویر

تاریخ ادبیات :

6- کتاب «آزادی و تربیت» اثر کیست؟ محمود صناعی

درک مطلب  :

7- نویسنده، کدام کتاب را از کتب مقدس فرنگیان کم‌تر نمی‌داند؟ مثنوی مولوی

8- برای روشن کردن هدف‌های تربیتی ما، بزرگترین منبع الهام کدام است؟ تعلیمات اخلاقی و انسانی پیشوایان فرهنگی ما

9- بیت «به دیدارت آرایش جان کنم / زمن هر چه خواهی تو فرمان کنم» کدام مفهوم را بیان می‌کند؟ تسلیم محض بودن را

10- عبارت عربی «الملک یبقی مع الکفر و لا یبقی مع الظلم» به چه معنی است؟ حکومت با کفر می‌پاید ولی با ظلم نه

11- «کهتری را که مهتری یابد» ؛ یعنی ... : کوچک و حقیری که مقام بالایی یابد.

12- موضوع اساسی داستان «رستم و اسفندیار» چیست؟ طغیان رستم در برابر زورگویی

13- «رجحان دادن» ؛ یعنی ... : برتری دارد.

14- مصراع «نبیند مرا زنده با بند کس» ستایش چیست؟ آزادی و آزادگی

15- رستم چگونه خبر یافته که «اگر اسنفدیار را نابود کند خاندان او تباه خواهد شد؟» : از سیمرغ خبر یافته است.

16- نویسنده چه چیزی را موجب سقوط ساسانیان می‌داند؟ انحطاط اجتماعی و دینی و اخلاقی دستگاه حکومت

17- هدف‌های اساسی تربیت چیست؟ احترام به حقوق دیگران، آزادی، عدالت‌خواهی ...

18- آیه‌ی‌«انما المومنون اخوه»چه‌معنی می‌دهد؟ مومنان برادر یک‌دیگرند.

درس پانزدهم :

لغت :

1- «رواق» ؛ یعنی ... : پیشگاه خانه

2- «دمدمه‌های اردیبهشت» به چه معنی است؟ نزدیکی‌های اردیبهشت

3- «دوره‌های متأخّر» ؛ یعنی ... : دوره‌های بعد

4- «بنایی ستون مانند بر دو جانب در ورودی ساختمان» چه نامیده می‌شود؟ گوشواره

املاء :

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «خط‌ها و اسلیمی‌ها، دایره‌ها و مغرنس‌ها، رواق‌ها و گوشواره‌ها» : مقرنس

تاریخ ادبیات :

6- کتاب«صفیرسیمرغ» اثر کیست؟ دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن

7- موضوع کتاب «صفیر سیمرغ» چیست؟ توصیف سفر به چند کشور اروپایی و بعضی از شهرهای ایران

آرایه‌های ادبی :

8- جمله‌های «اصفهان چون شاهزاده‌ی افسون شده‌ی افسانه است.» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

درک مطلب  :

9- در عبارت «کالبد بنا، مینایی است که روح ایران را در آن حبس کرده‌اند.» مینا در کدام معنا به کار رفته است؟ شیشه و آیینه

10- «همه‌چیز به نقش ترجمه شده است.» ؛ یعنی ... : همه‌چیز در نقاشی بیان شده است.

11- نویسنده چه چیزهایی را «از رمزهای باستانی و علامت باروری» می‌داند؟ شاخ گوزن و مار

12- به روایت تفسیرها «کدام مرغ بهشتی شیطان را در ورود به بهشت یاری کرد؟» طاووس

13- در درس، کدام درخت «درخت بهشتی» ؛ معرفی شده است؟ سرو

14- «طلسم کسی را شکستن» ؛ یعنی ... : گره از کار کسی باز کردن

15- چرا نویسنده نقش کاشی‌ها را «بهار منجمد» نامیده است؟ چون نقش و نگارها به روح انسان طراوت و تازگی می‌دهند.

16- معنی واژه‌های «عروج، مجرد، ضمیر» چیست؟ به بلندی رفتن، روحانی ، باطن

17- عبارت «گویی بر پله‌های ابر پا نهاده‌ای، به همان حالتی که وصف مراحل معراج شده است.» به کدام واقعه اشاره دارد؟ رفتن پیامبر به آسمان‌ها

18- در عبارت «گویی کالبد بنا مینایی است که روح ایرانی را در آن حبس کرده‌اند.» به کدام عقیده‌ی گذشتگان اشاره دارد؟ حبس کردن ارواح در شیشه

19- «زاویه» ؛ یعنی ... : گوشه، اتاقی در خانقاه

20- «جزمیّت» در عبارت «آن‌ها را با جزمیت یا اطمینان خاطر بازگو کرده‌ام» به چه معنی است؟ قطعیّت و یقین

درس شانزدهم :

لغت :

1- «ارتجالاً» یعنی ؛ ... : بدون اندیشه سخن گفتن یا شعر سرودن

2- «تقریر» به چه معنی است؟ بیان کردن

3- «عادت مألوف» ؛ یعنی ... : رسم دیرینه

4- «منکر» ؛ چه معنی می‌دهد؟ زشت

املاء :

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «مخزول و نالان، لهو و لعب، تنگ نظران و عنوان» : مخذول

تاریخ ادبیات :

6- کتاب «بهشت شدّاد» اثر کیست؟ جلال رفیع

7- کتاب «نصاب الصبیان» از کیست؟ ابونصر فراهی

آرایه‌های ادبی :

8- کدام نوع نوشته است که «هدف آن اصلاح، نابسامانی‌ها و ناهنجاری‌هاست.» طنز

درک مطلب :

9- «خشت‌زدن» کنایه از ... است. پرحرفی

10- منظور از ضمایم و تعلیقات» در عبارت «تصویر سرتیپ را ضمایم و تعلیقات کشید.» چیست؟ نشان‌های ارتشی

11- «او را نیز بسمل کردم.» ؛ یعنی ... : او را هم سر بردیم

12- «کمیت کسی لنگ بودن» به چه معنی است؟ عاجز و ناتوان بودن

13- «این‌قدر هی دیوار صوتی را نشکنید.» ؛ یعنی ... : پرحرفی نکنید.

14- «استرحام کردن» ؛ یعنی ... : طلب رحم کردن

15- منظور از تصدیق‌نامه، در عبارت «همین باعث شدن که نتوان تصدیق‌نامه‌ی دوره‌ی ابتدایی را بگیرد.» چیست؟ گواهی‌نامه

16- «من این را از روی طبیعت کشیدم.» به چه معنی است؟ من این را از روی استعداد ذاتی خود کشیدم.

17- مفرد واژه‌ی «معاصی» چیست؟ معصیت

18- «زمانه‌ی جافی» یعنی ؛ ... : روزگار ستمکار

درس هفدهم :

لغت :

1- «شولا» ؛ یعنی ... : خرقه‌ی درویشان

2- «داروگ» چیست؟ قورباغه‌ی درختی

3- «چمیدن» به چه معنی است؟ با ناز راه رفتن

تاریخ ادبیات :

4- کدام منظومه‌ی نیما یوشیج است که آن را سر آغاز (شعر نو فارسی) دانسته‌اند؟ افسانه

5- مجموعه‌شعر«آخرشاهنامه»اثرکدام‌شاعراست؟مهدی‌اخوان‌ثالث

6- «طنین در دلتا» از کیست؟ طاهره صفارزاده

آرایه‌های ادبی :

7- شعر «از تهی سرشار / جویبار لحظه‌ها جاری است» چه آرایه‌ای دارد؟ متناقض‌نما

8- «ذوالفقار را باز می‌کنی و ظلم را می‌بندی» چه آرایه‌ای دارد؟ تضاد.

درک مطلب  :

9- «بر بساطی که بساطی نیست» چه مفهومی را بیان می‌کند؟ اوضاع نامناسب

10- «شعر معاصر» بعد از نیما در چند شیوه ادامه یافت؟ سه شیوه

11- عبارت«شعری‌است‌که‌آهنگ‌دارد اما وزن‌عروضی نداردوجای‌قافیه در آن مشخص نیست» توصیف چگونه شعری است؟ شعر سپید

12- در شعر داروگ شاعر با بهره‌گیری از «نمادها» چه چیزی را توصیف می‌کند؟ عصر سیاه حکومت استبدادی

13- چند ویژگی برای شعر «اخوان ثالث» برشمرده‌اند؟ سه

14- واژه‌ی «کشتگاه، ساحل، کومه» در شعر «داروگ» بیانگر چیست؟ نمادهایی‌که به‌کمک‌آن‌شاعر اوضاع‌عصر خودراتوصیف‌کرده‌است.

15- منظور از «اسب یال افشان زرد» چیست؟ پاییز

16- سنگینی و صلابت کدام سبک شعری در شعر اخوان ثالث مشاهده می‌شود؟ سبک خراسانی

17- «ذوالفقار را باز می‌کنی و ظالم را می‌بندی» به چه معنی است؟ برای مبارزه آماده می‌شوی و ظلم را از بین می‌بری

18- «باغ بی‌برگی» ؛‌ یعنی ... : باغی که میوه و ثمری ندارد.

19- در مطالعه‌ی شعر «نیما» چه نکته‌ای جلب توجه می‌کند؟ دید تازه‌ی او به جهان و طبیعت

درس هجدهم :

لغت :

1- «هرّا» ؛ یعنی ... : آواز مهیب

2- «صولت» به چه معنی است؟ هیبت

3- «گون» چیست؟ گیاهی است از تیره‌ی سبزی آساها

تاریخ ادبیات :

4- «صور خیال در شعر فارسی» اثر کدام نویسنده و پژوهشگر معاصر است؟ دکتر محمدرضا شفیعی

5- «عبور» مجموعه شعر کیست؟ علی موسوی گرمارودی

آرایه‌های ادبی :

6- «گون و نسیم» نماد چه افرادی هستند؟ پایدار و مقاوم، آزاد و رها

7- مصراع «گون از نسیم پرسید» چه آرایه‌ای دارد؟ تشخیص

درک مطلب  :

8- «با چشمانی، یتیم ندیدنت» به چه معنی است؟ با چشمانی منتظر آمدنت

9- «وسعت تو را، چگونه در سخن تنگ مایه گنجانم؟» به معنی چیست؟ عظمت تو را چگونه می‌توانم بیان کنم؟

10- «تبارک‌الله احسن الخالقین» چه معنی می‌دهد؟ خجسته باد نام خداوند که نیکوترین آفریدگاران است.

11- «دری که به باغ بینش ما گشوده‌ای» ؛ یعنی ... : دری که به روی اندیشه‌ی ما گشوده‌ای.

12- کدام ویژگی شعر شاعر در «شعر سپید من، روسیاه ماند، که در فضای تو، به بی‌وزنی افتاد» بیان شده است؟ بی‌وزن بودن شعر

13- «باده‌ی مهر» به چه معنی است؟ شراب حق

14- در شعر «گل بوسه‌ی زخم‌ها، تنت را دشت شقایق کرده بود» بدن امام علی (ع) به چه چیزی تشبیه شده است؟ دشت شقایق

15- «خرد به قبضه‌ی شمشیرت بوسه می‌زند» ؛ یعنی ... : عقل و خرد را در مبارزه کردن درآمیخته‌ای

16- «مهمیز» : یعنی ... : وسیله‌ی راندن اسب

17- «هزار بار خیبری‌تر است» چه معنی می‌دهد؟ هزار بار از در خیبر بزرگ‌تر است.

18- «خدا» در شعر «پیش از تو هیچ خدایی را ندیده بودم ...» به چه معنی است؟ حاکم و فرمان‌روا

19- «که با تازیانه‌ی هشتاد زخم، بر خود حد زدی؟» اشاره به چیست؟ زخم برداشتن حضرت علی در جنگ احد

20- شعر «در سایه سار نخل ولایت» در کدام قالب شعری سروده شده است؟ شعر سپید

درس نوزدهم :

لغت

1- «صلا زدن» ؛ یعنی صدا کردن، آواز دادن

2- «درازدستی» به چه معنا است؟ تجاوز،‌تعدی

3- «عامل» چه معنی می‌دهد؟ حام

4- «مضرت» ؛ یعنی ... : زیان رساندن

املاء:

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «زوالنون مصری، ضجر و مصادره، درویش و رعیت» : ذوالنون، زجر

تاریخ ادبیات :

6- مجموعه شعر «رهی معیری» چه نام دارد؟ سایه‌ی عمر

7- «شبگیر» اثر کیست؟ هوشنگ ابتهاج

8- غزل‌های «رهی معیری» بیشتر به پیروی از کدام شاعر سروده شده است؟ سعدی

آرایه‌های ادبی:

9- مصراع «عیبم مکن که آهوی مردم ندیده‌ام» چه آرایه‌ای دارد؟ ایهام

10- در مصراع «وز شاخ آرزو، گل عیشی نچیده‌ام» چند تشبیه وجود دارد؟ دو (شاخ آرزو، گل عیش)

درک مطلب :

11- «یکی زشب گرفتگان چراغ برنمی‌کند» ؛ یعنی ... : کسی به فکر آزادی رهایی نیست.

12- «نشسته‌ام در انتظار این غبار بی‌سوار» ؛ چه معنی می‌دهد؟ انتظار بیهوده می‌کشم.

13- مفهوم«سر به گریبان کشیدن» چیست؟ دل تنگ و ناراحت بودن

14- مفهوم بیت «سر گرگ باید هم اول برید / نه چون گوسفندان مردم درید» چه ضرب‌المثلی را به خاطر می‌آورد؟ بند باید کرد سیلی را ز سر

15- «حدیث جوانی» ؛ ‌یعنی ... : داستان و سرگذشت جوانی

16- «قفا» به چه معنی است؟ پشت سر

17- «سزا خود همین است مر بی بری را» ؛ یعنی ... : بی‌ثمر بودن سزایش همین است (سوزانده شدن)

درس بیستم :

لغت :

1- «خادم سماط» ؛ یعنی ... : مأمور تنظیم برنامه‌ی غذا

2- «مسیل» به چه معنی است؟ جای سیل گیر

3- «رقعه» ؛ چه معنی می‌دهد؟ قطعه‌ی کاغذ

4- معرب واژه‌ی «شوشتر» چیست؟ تستر

املاء :

5- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «نغمه‌های مهیج، جرذهای دیوار، زخایر شگفت‌آور» جرز، ذخایر

تاریخ ادبیات :

6- کتاب «تحفة النظار و غرایب الامصار» اثر کیست؟ ابن بطوطه

7- «به سوی اصفهان» از کدام نویسنده است؟ پیرلوتی

درک مطلب  :

8- در عبارت «سخن خود را با اشاراتی از فنون مختلف تفسیر و حدیث چاشنی می‌داد» قسمت مشخص شده، یعنی ... : همراهی می‌کرد.

9- «طی» چه معنی می‌دهد؟ جشن عروسی

10- «خمس آن متعلق به سلطان است ...» ؛ یعنی ... : یک پنجم آن برای پادشاه است.

11- «جامع بین مراتب دین و دانش بود.» به چه معنی است؟ هم دین و هم دانش را به‌خوبی می‌دانست.

12- «جامع بین مراتب دین و دانش بود.» به چه معنی است؟ صورت‌هایی که به اسم ستاره‌ای از ستارگان می‌ساختند.

13- «دنیا و مافیها» ؛ یعنی ... : جهان وآن چه در اوست.

14- «امیرالامرا» به چه معنی است؟ فرمانده‌ی کل سپاه

15- «ممفیس» شهری بوده است در ... : مصر باستان

16- «رحله‌ی ابن بطوطه» ؛ یعنی ... : سفرنامه‌ی ابن بطوطه

17- «مکارم» ؛‌ یعنی ... : بزرگواری‌ها

درس بیست و یکم :

لغت :

1- «کسانی که در رکاب شاه یا بزرگی حرکت می‌کردند.» در اصطلاح چه نام داشتند؟ ملتزمین

2- «تنبه» ؛ یعنی ... : هوشیاری، آگاهی، بیداری

3- «معهود» به چه معنی است؟ عهد شده، معمول، شناخته شده

4- «وضع عرض» ؛ یعنی ... : شیوه‌ی شکایت

املاء :

5- املای کدام واژه نادرست است؟ «اعاظم،‌ ذاغه، مشعوف» زاغه

تاریخ ادبیات :

6- کتاب «الایام» اثر کیست و موضوع آن چیست؟ دکتر طه حسین ، زندگی‌نامه

7- «تاریخ منتظم ناصری» اثر کیست؟ اعتمادالسلطنه

درک مطلب  :

8- در عبارت «درد دندان شاه بسیار شدّت کرده» علامت بیانگرچیست؟تصحیح‌کننده‌ی‌کتاب.‌کلمه‌را به متن افزوده‌است.

9- «پلنگ را بالای نطعی انداخته بودند.» به چه معنی است؟ پلنگ را روی سفره‌ای چرمی انداخته بودند.

10- «اُشتُلُم کردن» چه معنی می‌دهد؟ لاف زدن

11- «دعایی که بر کاغذ نویسند و با خود داشته باشند» با چه واژه‌ای هم‌معنی است؟ حرز

12- «دارالطِّباعه» ؛ یعنی ... : چاپ‌خانه

13- «امین‌السّلطان» لقب کیست؟ میرزا علی‌خان اتابک اعظم

14- «فلان فعله هم شاکی» به چه معنی است؟ فلان کارگر هم شکایت دارد و ناراضی است.

15- «کشیک‌خانه» ؛ با کدام واژه‌ی امروزی معادل است؟ پاسدارخانه

16- «قاپوچی» به چه معناست؟ دربان

17- «تغیّرات شاه» ؛ یعنی ... : برآشفتن‌های شاه

18- «مواجب» ؛‌یعنی ... : حقوق و درآمد

19- «امتناع‌کردن» به چه معنی است؟ سرپیچی کردن

20- «تصنیف»؛ نوعی‌از...: شعر است‌که باآهنگ‌موسیقی‌خوانده‌شود.

درس بیست و دوم :

لغت :

1- «منعم» ؛ یعنی ... : توانگر

2- در عبارت «اندر آن مسجد، کودکان به کتّاب بودند» کتّاب، به چه معنی است؟ مکتب

3- «زلت» ؛‌ یعنی ... : لغزش

املا:

4- کدام ترکیب غلط املایی دارد؟ «انعطاف خالصانه، تواظعی مضاعف، استنباط عادت» : تواضعی

تاریخ ادبیات :

5- کتاب «طرحی از یک زندگی» شرح زندگی و افکار کیست؟ دکتر علی شریعتی

6- اشعار مسعود سعد سلمان به چه نامی شهرت دارد؟ حبسیّه

آرایه‌های ادبی :

7- مصراع «حرفی است هر آتشی ز طومارم» چه آرایه‌ای دارد؟ تشبیه

درس بیست و سوم

لغت :

1- «بدیهه‌گویی» ؛‌ یعنی ... : حاضر جوابی

2- «پیشوای روحانی آیین برهمایی» هم‌معنی با چه واژه‌ای است؟ برهمن

تاریخ ادبیات :

3- «مخفی» تخلص کدام شاعر است؟ زیب‌النسا

آرایه‌های ادبی :

4- مصراع «خوب شد اسباب خودبینی شکست» کدام واژه ایهام دارد؟ خودبینی

5- در «اسلوب معادله» ارتباط معنایی بر چه پایه‌ای است؟ تشبیه

درک مطلب  :

6- در مصراع «دزد دانا می‌کشد اوّل چراغ خانه را» منظور از (کشتن) چیست؟ خاموش کردن

7- منظور از «صاحب خانه» در مصراع «در میان خانه گم کردیم صاحب خانه را» کیست؟ خداوند

8- مفهوم «بی‌کمالی‌های انسان از سخن پیدا شود» چیست؟ سخن سنجیده باید گفت.

9- «زیب‌النسا» در سرودن شعر بیش‌تر از کدام شاعر پیروی کرده است؟ عرفی شیرازی

10- «نکهت» ؛ یعنی ... : بو و رایحه

درس بیست و چهارم :

لغت :

1- «رثا» ؛ یعنی ... : عزا و ماتم

2- در مصراع «دلم گشت هر گوشه‌ی سنگرت را» گشت در کدام معنی به کار رفته است؟ جست و جو کرد.

درک مطلب  :

3- بیت «سحر، گاه رفتن زدی با لطافت / به پیشانی‌ام بوسه‌ی آخرت را» ؛ یعنی ... : با من خداحافظی کردی

4- در مصراع «ببر با خودت پاره‌ی دیگرت را» منظور از «پاره‌ی دیگرت» کیست؟ دوست بازمانده ی رزمنده

5- در بیت «درخون من غرور نیاکان نهفته است» منظور از نیاکان کیست؟ ایرانیان قدیم

6- «در سینه‌ام هزار خراسان نهفته است» ؛ یعنی ... : پیوند خود را با خراسان و ایران حفظ کرده‌ام.

7- در بیت «همان دستمالی که پولک نشان شد / و پوشید اسرار چشم ترت را» چرا دستمال پولک نشان است؟ چون اشک و خون رزمنده روی آن ریخته است.

8- در بیت «و پیدا نکردم در آن کنج غربت / به جز آخرین صفحه‌ی دفترت را» منظور از کنج غربت چیست؟ سنگر

9- در بیت «در تنگنای سینه‌ی حسرت کشیده‌ام / گهواره‌ی بصیرت مردان نهفته است» چرا شاعر حسرت کشیده است؟ چون به آرزوهای خود نرسیده است.

10- بیت «خالی دل مرا تو زتاب و توان مدان / شیر ژیان میان نیستان نهفته است» چه آرایه‌ای دارد؟ استعاره

 

[ دوشنبه چهاردهم مهر ۱۳۹۳ ] [ 17:7 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]

درس دوم « جمله » صفحه 7 تا12

1ـ جمله راتعریف کنید؟  مجموع یک یا چند کلمه است که در بردارنده ی پیامی باشد.

2ـ جمله در دستور زبان فارسی دارای چند بخش است مثال بزنید ؟

 دو بخش  :  الف . نهاد       ب . گزاره 

  من   به  بازار رفتم 

 نهاد           گزاره                                     http://adabeyatfarsi54.blogfa.com/

3ـ نهاد را تعریف کنید؟  کلمه یا گروهی از کلمات است که درباره ی آن خبر می دهیم یعنی صاحب خبر است .

4- گروه را تعریف کنید . واحدی از زبان است که از یک کلمه یا بیشتر ساخته شود ودر ساختمان جمله به کار رود .مانند گروه اسمی: همان دو مرد کشاورز موفق ایرانی

5ـ گزاره را تعریف کنید ؟  خبری است که درباره ی نهاد داده می شود .

6- راه های تشخیص نهاد از گزاره را بیان کنید .

  الف) جانشینی : می توان یک کلمه را جانشین آن کرد

         آن دانش آموز خوب کلاس دوم الف بسیار کوشا است   /   او بسیار کوشا است

  ب ) طرح پرسش : آنچه که در پاسخ سوال ( چه کسی  /  چه چیزی  + فعل جمله ) نهاد است

      چه کسی کوشا است ؟   /   آن دانش آموز خوب کلاس دوم الف  /   او

  پ ) جابجایی : اجزای یک گروه معمولا قابل تفکیک نیستندپس ازراه جابجایی می توان گروه را تشخیص داد .

   به عنوان مثال نمی توانیم کلمه های ( آن – دانش آموز – خوب – کلاس ) را جداگانه درهمان جمله به کار ببریم

    - آن دانش آموز خوب کوشا کلاس است .        

    - دانش آموز آن خوب کلاس کوشا است .                    http://adabeyatfarsi54.blogfa.com/

   ت ) وارد کردن یک قید : قید تنها در جایی از جمله می تواند وارد شود که شکاف پذیر باشد و چون میان اجزای یک گروه شکاف یا مکثی وجود ندارد  پس وارد کردن یک قید در میان اجزای نهاد  جمله را غیر دستوری می کند . به عنوان مثال اگر بخواهیم  قید (البته ) را به جمله ی نمونه اضافه کنیم جاهایی که این قید می تواند بیاید به قرار زیر است .

  -  البته آن دانش آموز خوب کلاس بسیار کوشا است .

  - آن دانش آموز خوب کلاس البته بسیار کوشا است

  - آن دانش آموز خوب کلاس بسیار کوشا است البته .

   ث ) مطابقت آن با شنا سه ی فعل : نهاد از نظر شخص و شمار با فعل مطابقت دارد

      -  آن دانش آموز کوشا است .            

     - آن دانش آموزان کوشا هستند .

7- شناسه ی فعل هایی مانند ( رفت –آمد – نوشت )کدام است ؟ در این گونه فعل ها – سوم شخص مفرد ماضی -   شناسه ی بارز ومشخص ( به غیر از ماضی التزامی ) وجود ندارد یعنی شناسه ی آن صفر است واین راهی است برای شناسایی سوم مفرد  شخص ماضی .

8ـ هسته ی گزاره چیست واز چند بخش تشکیل شده است ؟  فعل است که از دو بخش « بن و شناسه» تشکیل شده است .

9ـ نهاد پیوسته چیست؟  همان شناسه است که همراه فعل می آید و شخص انجام دهنده ی آن را مشخص می کند . مانند «م» در فعل «می روم »

10ـشناسه ی فعل معمولا ازچه جهتی با نهادجدامطابقت دارد؟از نظر شخص وشمار(مفردوجمع)

11- شناسه ی فعل های ( رفته بودند  - گفت  - دیدم  - می بیند ) را مشخص کنید .

           رفته بودند ....... –َ  ند                                                      گفت ...........  صفر(تهی )

           دیدم ............  _َ  م                                                          می بیند ..... _َ د

نکته : سوم شخص مفرد ماضی ، به جز ماضی التزامی ، شناسه صفر است .

12ـ چرا شناسه را نهاد پیوسته (اجباری)می گویند؟  به دلیل اینکه اگر از جمله حذف شود مفهوم جمله ناقص و نا مفهوم خواهد شد .

13ـ هرگاه نهاد جمله ای کلمه ی من باشد . شناسه ی فعل آن جمله چیست ؟    «  َ  م »

14ـ اگر نهاد اختیاری جمله ای حذف شود آن را با چه علامتی نشان می دهیم؟  «    _   »

15- در جمله ی زیر نهاد کدام است ؟با ذکر دلیل توضیح دهید .

                « بسیاری از تجربه های زندگی را کتاب به ما می آ موزد .»

(کتاب ) نهاد است .چون :الف: صاحب خبر است یعنی چیزی است که عمل آموزش را انجام می دهد. 

ب : مفرد است و با فعل مطابقت دارد واگر جمع بسته شود فعل نیز به صورت جمع به کار می رود

پ : گروه های (بسیاری از تجربه های زندگی را) (به ما ) و (می آموزد ) به ترتیب دارای نشانه ی

مفعولی ( را) نشانه ی متممی (به ) و نشانه ی فعل ( شناسه ی  _َ د )

هستند پس نمی توانند نهادباشند و تنها ( کتاب ) نهاداست.                                                             

16ـ چرا جملات زیر از نظر نگارشی نادرست می باشد .

الف.  « پروین اعتصامی شاعره ی متعهد وبرجسته ی ایران است  »   

 ب .  « خانم کمالی مدیره دبستان فردوسی است .»

 زیرا در زبان فارسی بر خلاف زبان عربی به کسی که شعر بگوید ـ چه زن باشد چه مرد ـ شاعر و به کسی که محلی را اداره کند چه زن باشد چه مردـ مدیر گفته می شود. پس بنابراین بکار بردن کلماتی مانند شاعره ، مدیر ه و این جانبه برای زن نادرست است.http://adabeyatfarsi54.blogfa.com/

 

[ دوشنبه چهاردهم مهر ۱۳۹۳ ] [ 15:36 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]

درس اول « زبان » صفحه ی 3 تا 6

1ـ چرا استفاده از زبان بسیار آسان است ؟

چون ما این کار را از اول زندگی و به تدریج شروع می کنیم و طرز استفاده از آن را هم به طور طبیعی فرا می گیریم بی آنکه به درس و مدرسه نیاز داشته باشیم .

2ـ دلایل دشواری شناخت زبان را بنویسید؟   الف. پیچیدگی زبان        ب. گستردگی زبان

3ـ چرا زبان یک پدیده پیچیده است؟                    http://adabeyatfarsi54.blogfa.com/

زیرا باید زبان ذهن انسان را همراه با تمام راز و رمزهای حیات مادی و معنوی در خود بگنجاند .

4ـ چرا زبان انسان یک پدیده گسترده است ؟

زیرا باید زبان همه جلوهای هستی را در خود بگنجاند خواه پدیده ها و جلوهای انسانی خواه اجتماعی و خواه طبیعی .

5ـ اگر انسان از زبان بی بهره بود چه اتفاقی می افتاد؟         الف . نمی توانست به تفکر بپردازد.

ب.   نمی توانست هیچ علمی به دست آورد.   ج. نمی توانست فکر و علم خود را به دیگران منتقل کند .

6ـ زبان چه فایده ای دارد ؟

الف. باعث می شود انسان بتواند فکر کند.       ب.  علم بدست آورد             د. فکر و علم خود را به دیگران منتقل کند.

7ـ چرا اغلب مردم سعی در شناخت زبان را  کاری بیهوده می پندارند؟

چون اغلب مردم طرز استفاده از زبان را می دانند لذا تصور می کنند که آن را می شناسند بنابراین سعی در شناخت آن را امری بیهوده تلقی می کنند .

8ـ هدف بشر از شناخت زبان چیست ؟

آن است که بتواند برای شناخت موضوعات دیگر از آن به خوبی استفاده کند .

9ـ اهل یک زبان در چه صورتی برای پدیدای وجود خارجی قائل می شود؟

در صورتی که برای آن پدیده در زبان کلمه ای به کار برود .

10ـ چرا زبان باید آموخته و شناخته شود؟                              http://adabeyatfarsi54.blogfa.com/

زیرا انسان گاهی اوقات با پرسشهایی روبه رو می شود که پاسخ دادن به آنها در گرو شناخت زبان است ، و یا از طرف دیگر از طریق آموزش زبان می توان از تغییر و تحول آن در طول تاریخ جلوگیری کرد.

11ـ زبان چیست ؟   زبان یک نظام است که کار اصلی آن ایجاد ارتباط بین انسانها است .

12 – ارکان اصلی تعریف زبان را نام ببرید . 1- زبان 2- نظام 3- ارتباط و پیام رسانی  4 – انسان

13ـ منظور از ارتباط زبانی در تعریف زبان چیست ؟  انتقال پیام از یک فرد به افراد دیگر است

14- یکی از ارکان تعریف زبان ( انسانی بودن ) است منظور چیست ؟ منظور این است که زبان منحصر به انسان است و حیوانات از این موهبت بی بهره اند.

15ـ منظور از نظام در تعریف زبان چیست؟   منظور از نظام مجموعه به هم پیوسته ولی پیچیده است که طبق قاعده از اجزای کوچکتری ساخته شده باشد.

16ـ اجزای سازنده نظام زبان در درجه اول چیست ؟   نشانه

17ـ با توجه به تعریف زبان منظور از نشانه چیست؟  نشانه هر لفظی است که معنایی داشته باشد .

18ـ درارتباط زبانی معمولا انتقال پیام در چه قالبی صورت می گیرد؟    جمله

19ـ چرا جمله «عید شما مبارک » در حد خود یک نظام است ؟  چون می تواند در کلیت خویش دستکم میان دو نفر از افراد انسانی رابطه برقرار کند و پیامی را که مایه ی شادباش عید است از یکی به دیگری منتقل کند

20ـ جمله «عید شما مبارک باد» از چند نشانه تشکیل شده است؟

عید         نقش نمای اضافه        شما        مبارک    باد    http://adabeyatfarsi54.blogfa.com/

1                   2                      3           4        5

21- باذکر چند مثال قابلیت های استفاده از زبان را در زندگی روزمره بنویسید . 1-نامه می نویسیم

  2 - کتاب می خوانیم  3 – فیلم می بینیم  4- سخنرانی می کنیم 

22- سه کلمه بگویید که وجود خارجی داشته اند ولی برای ما از زمانی وجود پیدا کرده اند که نامشان وارد زبان فارسی شده است . 1- کیوی 2- موبایل (تلفن همراه ) 3- رایانه (کامپیوتر )

23- سه کلمه بگویید که وجود خارجی ندارند اما چون در زبان ما به کار رفته اند برای آن ها بیرون از ذهن خود وجود خارجی قائلیم . 1- دیو 2- سیمرغ 3- هما 4 – پری دریایی  5 – ققنوس

24- آیا شناخت زبان با توانایی استفاده از آن یکی است ؟ خیر همان طورکه به سادگی راه می رویم اما فرایند راه رفتن – چگونگی حفظ تعادل و فرمان های مغز – را نمی شناسیم از زبان نیز استفاده می کنیم در حالی که آن را نمی شناسیم .                           

        http://adabeyatfarsi54.blogfa.com/                                 

 

[ دوشنبه چهاردهم مهر ۱۳۹۳ ] [ 14:45 ] [ بهزاد چهارتنگی ( خاموش ) ]
درباره وبلاگ

بهزاد چهارتنگی متولد 26 آبان 1354 شهرستان ایذه- استان خوزستان می باشم . از سال 1373تاکنون افتخار تدریس در همه ی مقاطع تحصیلی رو داشته ام . سال ها در اداره ی ناحیه 4 اهواز تدریس نمودم . که در سال 1387 به استان چهارمحال و بختیاری انتقالی گرفتم . و در این استان زیبا به تدریس درس عشق ( ادبیات وزبان فارسی ) مشغولم .وهم اکنون بر آن شدم تا جهت خدمت به این زبان فاخر قدمی جهت آموزش آینده سازان و پرچمداران زبان و ادب فارسی بردارم .
البته با یاری و هم دلی همه ی دانش آموزان و اساتید زبان و ادبیات فارسی.
بانظرات سازنده ی خود حقیر را برای هرچه پربارترنمودن این وبلاگ یاری نمایید .
وبلاگ های سروده های این جانب: ( وبلاگ ادبیات معاصر ):sherenab54.blogfa.com
وبلاگ : شعر زلال:zolal91.blogfa.com
http://defense92.blogfa.com
موضوعات وب
امکانات وب